شب ایرانی

دست هامان نرسیده ست به هم...

2011-03-28T12:41:00.000-07:00

از دل و دیده،گرامی تر هم آیا هست؟
دست
آری، ز دل و دیده گرامی تر : دست!
زین همه گوهر پیدا و نهان در تن و جان،
بی گمان دست گران قدرتر است
هرچه حاصل کنی از دنیا، دستاوردست!
هرچه اسباب جهان باشد در روی زمین،
دست دارد همه را زیر نگین!
سلطنت را که شنیدست چنین؟!

شرف دست همین بس که نوشتن با اوست!
خوش ترین مایه ی دلبستگی من با اوست
در فروبسته ترین دشواری، در گرانبارترین نومیدی،
بارها بر سر خود بانگ زدم:

هیچت ار نیست مخور خون جگر،
دست که هست!

بیستون را یاد آر، دستهایت را بسپار به کار،
کوه را چون پرِ کاه از سر راهت بردار!

وه چه نیروی شگفت انگیزیست،
دست هایی که به هم پیوسته ست!
به یقین، هرکه به هر جای، در آید از پای
دست هایش بسته ست!

دست در دست کسی،
یعنی: پیوند دو جان!
دست در دست کسی،
یعنی: پیمان دو عشق!
دست در دست کسی داری اگر،
دانی، دست،
چه سخن ها که بیان می کند از دوست به دوست،
لحظه ای چند که از دست طبیب،
گرمی مهر به پیشانی بیمار رسد،
نوشداروی شفابخش تر از داروی اوست!

چون به رقص آیی و سرمست برافشانی دست،
پرچم شادی و شوق است که افراشته ای!
لشکر غم خورد از پرچم دست تو شکست!

دست، گنجینه ی مهر و هنر است:
خواه بر پرده ی ساز،
خواه در گردن دوست،
خواه بر چهره ی نقش،
خواه بر دنده ی چرخ،
خواه بر دسته ی داس،
خواه در یاری نابینایی،
خواه در ساختن فردایی!

آنچه آتش به دلم می زند، اینک، هردم

سرنوشت بشرست،
داده با تلخی غمهای دگر دست به هم!
بار این درد و دریغ است که ما،
تیرهامان به هدف نیک رسیده ست، ولی
دست هامان، نرسیده ست به هم!

فریدون مشیری-مجموعه شعر از دیار آشتی

بهار دگری از زندگی...

2011-03-17T06:49:00.000-07:00

بوی باران ، بوی سبزه، بوی خاک
شاخه های شسته، باران خورده، پاک
آسمان آبی و ابر سپید
برگ های سبز بید
عطر نرگس، رقص باد
نغمه شوق پرستوهای شاد
خلوت گرم کبوتر های مست...
نرم نرمک می رسد اینک بهار
خوش به حال روزگار!

خوش به حال چشمه ها و دشت ها
خوش به حال دانه ها و سبزه ها
خوش به حال غنچه های نیمه باز
خوش به حال دختر میخک -که می خندد به ناز-
خوش به حال جام لبریز از شراب
خوش به حال آفتاب

ای دل من، گرچه -در این روزگار-
جامه رنگین نمی پوشی به کام
باده رنگین نمی بینی به جام

نقل و سبزه در میان سفره نیست
جامت - از آن می که می باید - تهی است
ای دریغ از تو اگر چون گل نرقصی با نسیم!
ای دریغ از من اگر مستم نسازد آفتاب!
ای دریغ از ما اگر کامی نگیریم از بهار

گر نکوبی شیشه غم را به سنگ
هفت رنگش می شود هفتاد رنگ!

فریدون مشیری

نوروزتان پیروز

یاد مصدق

2011-03-06T13:44:00.000-08:00

متاسفانه مشغله ای که داشتم مرا هم از بروز کردن تارنگارم بازداشت، و هم از رفتن به سفر کوتاهی که مدت ها آرزوی آن را داشتم. ولی اکنون هم دیر نیست، نه امشب و نه شب های دیگر، هیچ گاه برای یاد کردن از دکتر مصدق دیر نیست، هرچند در قالب نوشتاری کوتاه و یا دمی را در کنار مزار او سپری کردن...

بهتر دیدم در سالگرد درگذشت مصدق بخشی از نوشتار شیرین سمیعی، همسر نوه ایشان در کتاب «در خلوت مصدق» را در تارنگار خود بگذارم:

« صبح روز مرگ مصدق به بیمارستان رفتم، در راهرو به خانم پرستاری برخوردم که دیده بودم چه سان از جان و دل به او می رسید. نامش را از یاد برده ام اما چهره اش را همچنان به خاطر دارم. از من پرسید : میخواهید او را ببینید؟ من سری تکان دادم، او مرا به سمت اتاقی هدایت کرد و دربش را گشود. من به درون رفتم و خانم پرستار درب را بر روی من بست و خود بیرون شد. من ماندم و او، در سکوتی ژرف که فضا را می پوشاند.خاموشی سنگین بود و من بار وزنش را با تمام وجود، در درون و برون خودم احساس می کردم. برای نخستین بار در زندگی خود، خود را با پیکر بی جانی در یک چنین سکوتی تنها می یافتم. میدانستم که این آخرین خلوت ماست اما نمیدانستم که چه بایدم کرد.

تخت خوابی در گوشه ی اتاق و او بر روی آن، لابد رو به قبله، دراز کشیده بود و ملافه سفیدی سراپایش را می پوشاند. مدتی بی حرکت در کنارش ایستادم و غرق در همان سکوت عمیق تماشایش کردم، سپس جرات یافتم و آهسته ملافه را از رویش پس زدم. تا به آن روز جز بر روی پرده سینما مرده ای ندیده بودم. چشم بر او دوخته، تماشایش کردم. میداستم که آن اتاق و آن سکوت را برای همیشه به خاطر خواهم سپرد. خفته بود در خوابی که بیداری نداشت و من همچنان در کنارش ایستاده بودم. مدتی گذشت تا به خود آمدم و دیدم که اشک می ریزم.

برای اولین بار پس از مرگ پدرم در سوگ کسی گریه می کردم. در سوگ پیرمرد بَرَک پوش عبا به دوشِ تنهایی که بالاجبار هر روز در احمد آباد، کنج حیاط می نشست و افسوس شکست نهضتش را می خورد، نه در سوگ آن مصدق مبارزی که نفت را ملی کرده بود، چرا که او نیازی به اشک من نداشت. سال ها بود که ملت ایران در ماتم از دست دادنش عزادار می بود...»

در ادامه شیرین سمیعی ادامه می دهد که علیرغم وصیت دکتر مصدق مبنی بر دفن شدن در کنار شهدای 30 تیر، شاه اجازه این کار را نداد؛ حتی این اجازه به خانواده مصدق داده نشد که مرگ پدر خویش را اعلام کنند. او این ماجرا در چند جمله کوتاه اینگونه بیان می کند : «به خانواده مصدق اجازه ندادند مرگ او را اعلام کنند. در همان روز دولت یا ساواک خود از طرف فامیل اعلان درگذشتش را به دو روزنامه عصر داد که در آن نام دخترش ضیاء اشرف از قلم افتاده بود. بیش ترین آشنایان از چنین واکنشی در برابر مرگ مصدق در شگفت بودند و از خود می پرسیدند این همه واهمه به خاطر یک جنازه از برای چه؟...»

اما زیباترین جملات این بانو در صفحه 200 این کتاب و همچنین به عنوان متنی برگزیده در ابتدای آن آورده شده است، که من نیز با این جملات نوشتار را - که در حقیقت از من نیست- به پایان می برم:

«به او بالیدن چه آسان و چو او زیستن چه مشکل

یکه بود و بی مانند و تا به امروز نیز همچنان در درون خانواده اش بی همتا مانده است و در بیرون از آن نامدار و سرفراز.

چرا که در طول عمرش سخن جز به حق نگفت و به نا حق نپیوست.

راه آزادی را از برای ملت ایران بگشود و طعمش را هرچند بس کوتاه بدو بچشاند

غرور و سربلندی را به او بنمود و چشمانش را بر روی مکر استعمارگران باز کرد

تسلیم زور نشد و سر در برابر زورگویان فرود نیاورد.

به دنبال نام نرفت و درپی جاه و مال نشد، با دشمن ستیز کرد و سر به اجانب نسپرد.

پای بر معتقداتش ننهاد و از مبارزه هیچ نهراسید، به خاطر آرمانش به زندان رفت، مرگ به جان خرید و عمری را در تبعید به دور از خانه و خانمان گذراند.

این چنین بود برگزیده ایرانیان گشت و نماد آزادگان ایران زمین.

به دل ها راه یافت و یادش زنده و نامش جاودان بماند،

نه به خاطر اسم و رسم و نه به خاطر ثروت و مقام و ایل و تبارش، بلکه فقط به خاطر آن چه بود و کرد و آن چنان که زیست.

سرانجام نیز رسید به آن چه که سزاوارش بود.»

امروز سال هاست که از سفر ابدی آن پیر احمد آبادی می گذرد، اما به قول شیرین سمیعی راه او خالی از سالکان وی نمانده و روزگار نیز هیچ گاه بری از آزادگان نخواهد بود، به بیانی هر دورانی زنده به وارستگان زمان خود است.

بر گرفته از کتاب «در خلوت مصدق» نوشته ی شیرین سمیعی، نشر ثالث، 1387

برف نو...

2011-01-15T13:25:00.000-08:00

برفِ نو، برفِ نو، سلام، سلام!
بنشين، خوش نشسته‌اي بر بام

پاکي آوردي ــ اي اميدِ سپيد!
همه آلوده‌گي‌ست اين ايام

راهِ شومي‌ست مي‌زند مطرب
تلخ‌واري‌ست مي‌چکد در جام
اشک‌واري‌ست مي‌کُشد لبخند
ننگ‌واري‌ست مي‌تراشد نام
شنبه چون جمعه، پار چون پيرار،
نقشِ هم‌رنگ مي‌زند رسام

مرغِ شادي به دام‌گاه آمد
به زماني که برگسيخته دام
ره به هموارْجايِ دشت افتاد
اي دريغا که بر نيايد گام!

تشنه آن‌جا به خاکِ مرگ نشست
کآتش از آب مي‌کند پيغام
کام ِ ما حاصلِ آن زمان آمد
که طمع بر گرفته‌ايم از کام...

خام‌سوزيم، الغرض، بدرود
تو فرود آي، برفِ تازه، سلام!

احمد شاملو

برنامه ریزی، تداوم، توسعه

2010-12-16T06:25:00.000-08:00

زهره دودانگه

توسعه در مفهوم لغوی به معنای فراخی و فراخ کردن است(لغت نامه دهخدا)؛ ولی عموما مفهوم توسعه در حوزه ی اجتماعی به معنای تحول و تکامل جامعه بکار می رود. گاه برخی مفاهیم رشد و توسعه را به جای یکدیگر به کار می برند، ولی میان این دو واژه تفاوت هایی چند وجود دارد. توسعه بر خلاف رشد که جنبه ای کمّی دارد شامل هر دو بُعد کمّی و کیفی می شود؛ همچنین بر حسب زمان و مکان امری نسبی بوده و خاصیتی درونزا دارد. امروزه بحث توسعه به صورت کاربردی و عینی می تواند توسط شاخصه های کیفی و کمّی در اجتماع سنجیده شود؛ شاخصه هایی چون میزان کاهش فقر، اشتغال، مشارکت، تغییرات نهادی و سازمانی، عدالت اجتماعی و غیره. آن چه یک نگاه کلی به فرایند های تاریخی جوامع نشان می دهد، این است که از دیر باز ملل مختلف برای دوام، انسجام و نهایتا پیشرفت و تعالی- و یا به عبارت دیگر توسعه- به تدبیر و بکارگیری راهکارهایی دست زده اند. این رویکردها و واکنش ها، صرف نظر از بحث نسبی بودن و تفاوت بر حسب شرایط زمانی و مکانی، از ماهیت ها و اصولی کلی پیروی می نمایند. در واقع از این واکنش و حرکت ملل مختلف می توان به نوعی برنامه ریزی یا طرح ریزی تعبیر نمود. به باور پیتر هال (1994) «برنامه ریزی به عنوان یک فعالیت عمومی عبارت است از انجام یک رشته عملیات منظّم که در راستای دستیابی به یک هدف یا اهداف معین تدوین می شود» (برنامه ریزی راهبردی توسعه شهری، وزارت مسکن و شهرسازی، 1385). در این تعریف و سایر تعاریف مشابهی که برای برنامه ریزی بیان شده است، اصول کلی برنامه ریزی داشتنِ هدفی است که به منظور رسیدن به آن رشته اقدامات پیوسته ای بر حسب تصمیمات از پیش تعیین شده انجام می گیرد. برنامه که ماحصل امر برنامه ریزی است نمایش این تصمیمات منظم و فعالیّت های منتج از آن در دوره های زمانی مختلف و متوالی است. این برنامه بر حسب مقیاس - اعم از کلان و خرد- دارای چشم اندازی کلی و زیر اهدافی در چارچوب آن است. روشن است که در بحث توسعه ی عینی جوامع نیز ترسیم چشم انداز به عنوان یک آرمان کلی و نهایی، و در راستای آن تدوین اهداف و زیر اهداف متعددی در بخش های گوناگون چون اقتصاد ، فرهنگ، سیاست، عرصه روابط بین الملل وغیره ضروری و بایسته است. همانطور که از تعاریف بیان شده به طور کلی استنباط می گردد یکی از اصولی که سبب به ثمر نشستن برنامه و تحقق اهداف خرد و کلان آن در حوزه های گوناگون اجتماع و فواصل زمانی معین می شود، رعایت توالی و پیوستگی فعالیت ها و پیروی از اصول کلی برنامه در طول زمان است (و البته بازنگری و اصلاح برنامه در حیطه زیر اهداف و راهبرد ها به عنوان امری ضروری جهت تحقق بخشی به برنامه). ابونصر فارابی در رابطه با مدینه فاضله در روزگار خویش معتقد است که مدینه فاضله آن هنگام تداوم می یابد که شرایط مطلوب در ترتیب و توالی فرمانروایان حفظ شده و هر فرمانروا حافظ و نگهبان این احوال و شرایط در روزگار پیش از خود باشد (برگرفته از سایت انسان شناسی و فرهنگ). با توجه به این دیدگاه فارابی و همچنین بررسی دیدگاه های نوین در حوزه ی برنامه ریزی می توان گفت که همسویی برنامه ریزان به عنوان قشر اندیشمند با مجریان و متولیان برنامه ها در میل به سوی مقاصد عالی و چشم انداز توافق شده، امری است که حرکت جامعه را برای توسعه تسریع می نماید. برای بررسی اینکه تا چه میزان این اصل در جامعه مورد توجه قرار گرفته است ابتدا باید دید که آیا برنامه ریزی های صورت پذیرفته در طول دوره های زمانی نه چندان دور همه در جهت ارزش های توافق شده و آرمانی جامعه قرار گرفته اند؟ یا اینکه این برنامه ها بر حسب تمایلات شخصی، تضاد ها و تعارض های سطحی در مقابل یکدیگر قرار گرفته، بعضا این حرکت متعالی را متوقف ساخته و حتی جهت گیری جامعه را بر خلاف مسیر یاد شده قرار داده اند؟ در واقع باید دید که آیا فکر برنامه ریزی در جامعه ما وجود دارد یا خیر.

این نوشتار در هفته نامه ستاره صبح صفحه 6 (اقتصاد) در مورخ 20 آذر 1389 منتشر شده است.

رود و راه

2010-12-09T15:31:00.000-08:00

هیچ گاه از خواندن دوباره ی شعر زیبای "رود و راه" سروده ی فریدون مشیری خسته نمی شوم...باور دارم که هم اوست که می تواند از زندگی و مظاهر زیبای آن این چنین هنرمندانه و بی مانند سخن بگوید.

این شعر را به دوستان خوبم تقدیم میکنم:

رود، موّاج بلورين، زير بال آفتاب
تن رها کرده ميان بسترش،
تا انتهای دره، سرشار از سبکباری
روح زن در پيکرش جاری

گيسوان را، گاه، روی سينه
گاهی تا ميان ساق های نرم و رقصان و هوسناکش فرو می ريخت

بازوان را بر درخت و سبزه می آويخت
چهره آیينه وارش را پذيرای هزار نقش نو می کرد
رنگ ابر و آسمان و کوه و جنگل را درو می کرد.

هم ترنّم بود، هم فرياد
هم نوازش داشت، هم پرخاش
هم چراغ افروز گلشن بود و هم سيلاب بنيان کن
اين همه افسونگری را، - آه - می ديدی تو هم،
ای کاش!

گرم پو، جانبخش، زاينده
در مسير دلکش دلخواه
نرم می سایيد تن، بر پيکر همبستر خود، راه!

راه، اما، در کنارش
بار سنگين لگدهای زمان بر دوش
پاس جان رود را،
گردن نهاده، بی زبان، خاموش
بادپای روزگارانش فرو پاشيده بر اندام گرد
در نگاه بردبارش، بازتاب روح مرد!
با تماشای جمال او صفا می کرد!

رود از هر جا دلش می خواست،
حتی از ميان سنگ خارا،
راه وا می کرد
گاه با همراه می پيوست و،
گاهی راه خود از او جدا می کرد.
پاسخ اين سرکشی را،
راه، پل می بست بر اندام او
تا کنارش، آن سوی ديگر
فرود آِيد.
وز همان بالا
لحظه هائی روی در رو
ديده بر رخسار آن طناز بگشايد.
خسته را گهگاه ازين پهلو به پهلوی دگر
غلتيدنی بايد!

گرچه اين يک دلربایی را و آن ديگر صبوری را
ز حد برده ست
سر نوشت راه و رود
اين چنين با هم گره خورده ست
آشتی يا قهر،
ناخشنود يا خشنود
اين دو، تا پايان عالم،
در کنار يکدگر خواهند بود!

فریدون مشیری- مجموعه شعر «از دیار آشتی»

دلم می خواهد زن باشم...

2010-11-26T16:20:00.000-08:00

امروز به طور اتفاقی جملاتی کوتاه درباره زن و جایگاه آن خواندم که بیش از هر نوشتار دیگری که در وصف مقام زن خوانده بودم به دلم نشست؛ شما را هم به خواندن این نوشتار زیبا دعوت می کنم:

دلم می خواهد زن باشم... یک زن آزاد... یک زن آزاده
من متولد می شوم، رشد می کنم
تصمیم می گیرم و بالا می روم
من گیاه و حیوان نیستم. جنس دوم هم نیستم

من یک روح متعالی هستم؛ تبلوری از مقدس ترین ها
حرف می زنم
و گاهی شعر

اشک می ریزم
من عشق می ورزم......ـمن می اندیشم
زن یک موجود مقدس است
نه از آن ها که در گنجه می گذارنند یا در پستو قایم می کنند
تا مبادا چشم کسی به آن بیفتد

زن یک موجود آزاد است
به احترام ارزش و شأن خودش
زن یک موجود مستقل است
نه به دنبال تکیه گاه می گردد که آویزش شود
نه صندلی که رویش خستگی در کنند
و نه نردبان که از آن بالا بروند

زن تا جایی که بخواهد تحصیل می کند
کارمی کند
در اجتماع فعال است و برای ارتقاء خویش تلاش می کند
نه مانع دیگران می شود و نه اجازه می دهد دیگران او را از حرکت بازدارند
گاهی برای همراهی سرعتش را کم می کند
اما از حرکت باز نمی ایستد

من یک زنم

نه جنس دوم!

نه یک موجود تابع

من به تمام زنان آزاده وسربلند دنیا افتخار می کنم
و به تمام مردانی که یک زن را اینگونه می بینند و تحسین می کنند

زن را اینگونه باور کن

.
.

آزادگی...

2010-11-23T06:07:00.000-08:00

فریدون مشیری

پشه ای در استکان آمد فرود

تا بنوشد آنچه واپس مانده بود

کودکی_از شیطنت_بازی کنان

بست با دستش دهان استکان

پشه دیگر طعمه اش را لب نزد

جست تا از دام کودک وارهد

خشک لب می گشت، حیران، راه جو

زیر و بالا، بسته هرسو، راه او

روزنی می جست در دیوار و در

تا به آزادگی رسد بار دگر

هرچه بر جهد و تکاپو می فزود

راه بیرون رفتن از چاهش نبود

آنقدر کوبید بر دیوار سر

تا فروافتاد خونین بال و پر

جان گرامی بود و آن نعمت لذیذ

لیک آزادی گرامی تر، عزیز

شهر و شهروندی در غرب و شرق

2010-11-11T08:30:00.000-08:00

زهره دودانگه

جمله معروفی از دوران قرون وسطی به یادگار مانده که"تنفس هوای شهر انسان را آزاد می کند." این جمله به دوره ای باز می گردد که روستاییانِ تحت سیطره فئودال ها برای رهایی از بهره کشی به شهرها پناه بردند و در مبارزات مداوم خود حقوقی را از فئودال ها کسب کردند. اگر در فرهنگ آکسفورد بنگریم مفهوم واژه ی شهر به معنای مکانی است که دولت یا حکومت امتیازات ویژه ای را به آن اعطا کرده است. از این حقوق میتوان تحت عنوان حقوق شهروندی یاد کرد. واژه شهروندی نیز در همین فرهنگ تعلق قانونی به شهر و پذیرش مسئولیت های آن عنوان شده است. این حقوق پایه و اساسی برای پیدایش جامعه مدنی محسوب می شود و خود را در استقلال نسبی شهر در اداره امور خود و مشارکت فعالانه مردم می نمایاند. در این میان برخی از اندیشمندان باور دارند که نحوه نگرش به مفهوم شهر و شهروندی در میان بیشتر ملل شرقی از جمله ایران به گونه ای دیگر است. در واقع کشورهای غربی برای کاربست و تحقق چنین اصولی بسیار پیشگامانه تر حرکت کرده اند؛ ولی تلاش برای دستیابی به این اصول در کشورهای شرقی منسوب به دوره ای نزدیک تر است. به باور این گروه جامعه مدنی و اجتماع شهری-به معنای سکونتگاهی که علاوه بر روابط تجاری دارای قانون مستقل، تشکیلات شهری و مدیران منتخب مردم است- عموما در شهرهای غربی مانند شهرهای اروپایی ظاهر شده است. این اندیشمندان برای بررسی چراییِ این پدیده نقبی به تاریخ زده و ریشه را در تفاوت پیدایش پدیده تاریخی شهر در غرب و شرق جستجو می کنند. ماکس وبر جامعه شناس آلمانی-که در رابطه با مقایسه شهرهای اروپایی و آسیایی مباحثی را عنوان کرده است-یکی از موانع رشد شهرها آسیایی به ویژه در تاریخ خلفای اسلامی را وجود نظام قبیله ای و اختلافات میان آن ها می داند، یعنی افرادی که در شهر زندگی می کرده اند ارتباط خود را با قبیله و روستا قطع نکرده و این انسجام گروهی مانعی بر سر راه استقرار نظام شهروندی بوده است. مانع دیگر، فئودالیسم نوع شرقی، یعنی استقرار اشراف زمین دار در شهرهاست؛ در حالی که در غرب فئودال ها ساکن روستا و شهروندان، که بیشتر بازرگان و کسبه بودند، در شهرها سکنی داشتند. به باور وبر این شهرها موجوداتی صرفا اقتصادی و فاقد مفهوم سیاسی شهروندی بوده اند. اگر به دایره المعارف دهخدا و فرهنگ معین نیز بنگریم مشاهده خواهیم کرد که در تعاریفی که برای شهر بیان شده دیدگاه وبر-حتی در دوره معاصر- به نوعی تایید می شود. در دایره المعارف دهخدا مفهوم شهر یک آبادی است که جمعیت زیاد، خانه ها، مغازه ها و خیابان های بزرگ و وسیع دارد، و در فرهنگ معین شهروند به کسی اطلاق می شود که تنها در شهر زندگی کند. بنابراین سخنی از حقوق، مشارکت و بعد سیاسی شهر و شهروندی نیست. از سوی دیگر محسن حبیبی در کتاب از شار تا شهر اشاره می کند که در اروپای قرون وسطی، ارتباط شهر و روستا در تقابل این دو پدیده با یکدیگر و نیز تقسیم کار اجتماعی تعریف شده است. شهر-مبتنی بر بازرگانی و پیله وری- از بدو تشکیل در تقابل با فئودالیسم قرار داشته و در مبارزات مداوم به کسب حقوق و برپایی قوانین خود موفق می شود. شهروندان نیز با سکونت در چنین شهری تابع قانون بوده و از امتیازات و مصونیت هایی برخوردار می گردند که ساکنان روستا از آن بی بهره اند. اما به گفته ی وی در ایران قبل و پس از اسلام شرایط دیگری حاکم بوده است. شار پارتی پیش از اسلام محل استقرار دستگاه دولتی است و تنها چهار طبقه ممتاز اجتماعی در آن زندگی می کنند، این شار با پیوند های چند سویه منطقه پیرامون را تحت نفوذ و کنترل خود دارد؛ بالعکس پس از اسلام تمایز میان شهر و محیط پیرامون از میان رفته و اینک افراد تنها بر اساس اعتقاد به جهان بینی اسلامی و جهاد در راه آن دارای امتیازات خاص می شوند. در این دوره تفاوت میان شهر و روستا منحصر به شکل کالبدی و تعداد جمعیت آن هاست. بنابراین در مجموع می توان مشاهده کرد که نحوه ظهور پدیده شهر و در مکان های مختلف-که خود متاثر از عوامل محیطی، سیاسی و اجتماعی حاکم بر زمان بوده- در نحوه نگرش مردمان آن به مفهوم شهروندی نقشی اساسی داشته است. کما اینکه دامنه تاثیرات آن از ادوار گذشته تا به کنون قابل مشاهده و بررسی است.

منابع

- پاپلی یزدی، محمد حسین؛ نظریه های شهر و پیرامون؛ انتشارات سمت؛ 1389

- حبیبی، محسن؛ از شار تا شهر؛ انتشارات دانشگاه تهران، 1386

این نوشتار در هفته نامه ستاره صبح صفحه 12(اندیشه) در مورخ 15 آبان 1389 منتشر شده است.
http://www.setareyehsobh.com/MAIN/page%2012.pdf

اخلاق و آزادی

2010-11-04T09:58:00.000-07:00

زهره دودانگه

سخنی از نیچه وجود دارد که میگوید: "اخلاق پیش از هر چیز ابزاری است که جامعه را پاس داشته و آن را از زوال باز می دارد." بر همین اساس است که از بنیان های اصلی اصلاحات اجتماعی، بکاربستن اصلاحات اخلاقی است، یعنی مصلحان جامعه همیشه به دنبال اصلاح اخلاقیات بوده و از فساد و تزویر و نقض حقوق دیگران و .... در جامعه نالیده اند. چشم اندازی که برای اصلاحات در جوامع انسانی میتوان تصور نمود رسیدن، و یا بهتر بگویم نزدیک تر شدن، به آرمانی است که از آن به تعبیری مدینه فاضله افلاطون یا همان آرمانشهر خودمان یاد میکنند؛ سرزمینی رویایی که بشر روزگار درازی است آرزوی دستیابی به آن را در فکر می پروراند و هنوز که هنوز است در حد یک خیال برایش باقی مانده. در یک کلام اصلاح یعنی گام به گام پیشروی در راهی که ما را به این کمال مطلوب یاری میکند. بدیهی است که اولین قدم برای پیمودن چنین مسیری طولانی شناخت و تحلیل آن آرمان نهایی و همچنین زیر-اهداف آن است، یعنی این که بدانیم آن کمال مطلوبی که در این مدینه فاضله یافت می شود و ابناء بشر برای رسیدن به آن میخواهند از هم سبقت بگیرند چیست و مراحل رسیدن به آن به چه ترتیبی است. مرحوم سید محمد علی جمالزاده، نویسنده برجسته معاصر، تعریف بسیار خوبی درباره جامعه آرمانی در مقدمه کتاب «آزادی و حیثیت انسانی» با نقل بیتی ساده بیان کرده و آن بیت این است: "بهشت آنجاست کازاری نباشد/کسی را با کسی کاری نباشد". این مختصر در واقع مفهوم کاملی از تعریف یک جامعه ایده آل را به دست میدهد و از روی آن میتوانیم معیارهایی چند در شرح جامعه آرمانی استخراج کنیم. بدیهی است جایی که در آن کسی را با کسی کاری نیست و آزاری هم به کسی نمی رسد جایی است که هم آزادی مطلق موج میزند و هم درجه خصال نیکوی انسانی به حدی رسیده که مردمان آن از آزادی خود استفاده سوئی نکرده و به هیچ کس آزاری نمی رسانند و این یعنی اوج مدنیت! پس دو شاخص اصلی برای انسان مطرح میشود، اولی آزادی و دومی اخلاق، و به راستی نیز اگر دقیق بنگریم خود به این نتیجه می رسیم که پایه و اساس تعریف ماهیت انسان متمدن و تفاوتش با سایر جانداران هم همین است که آزاد باشد و در عین حال اخلاق را رعایت کرده و حقوق دیگران را ارج بنهد. این مفهومی دوسویه است، یعنی تا آزاد نباشد فرصتی برای نمایش اخلاقیات خود ندارد و اگر این اخلاقیات را به زیر پای نهد نیز آزادی او واجد ارزشی نیست. واژه آزادی که از آن صحبت میکنیم همان آزادی صوری یعنی آزادی های مدنی و اجتماعی است که از مدت ها پیش موضوع دستیابی به آن، به عنوان یکی از معیارهای جامعه ایده آل و حق طبیعی بشر، در بسیاری جوامع محوریت یافته و نویسندگان و متفکرین سیاسی بسیاری در این باب قلم می فرسایند. برخی تا حدی به آن دست یازیده و برخی نیز همچنان ناکام در افقی تلالو این گوهر را می بینید و برای در دست گرفتن آن راه پر تلاطمی را می پیمایند؛ و اما از دومین اصل که همان اخلاق است، میتوان تحت عنوان آزادی درونی یاد کرد. آزادی درونی نیز باز به تعبیر جمال زاده یعنی آزاد بودن ذهن و ضمیر از قیود صفات زشت مانند دروغ و بخل و آز و حسادت و ... و همچنین اوهام و خرافات، که بلا شک ارزش آن کمتر از آزادی صوری نیست و بسیاری از بزرگان ما را بدان فراخوانده و آن را آزادگی و وارستگی و به عبارتی آزادی واقعی نامیده اند. برخی باور دارند که بر خلاف آزادی مدنی و اجتماعی، که دست یافتن به آن دشوار تر و تحت عوامل بیرونی و نیازمند مبارزات مداوم و بعضا پرخطر است، تحصیل این آزادی درونی در دست خودمان است و رسیدن به آن آسان تر؛ و همچنین گویند که راه آزادی مدنی از همین اصلاح درونی میگذرد و کسی تا راست و آزاد منش نباشد به آزادی های دیگر نخواهد رسید. ولی در این میان بسیاری نیز باور دارند که دستیابی به آن آزادی درونی، که ما را به وسیله خواندن و شنیدن پند عرفا و بزرگان و ... بدان دعوت کرده اند، چندان هم ساده و مستقل از عوامل خارجی و محیط و جامعه پیرامون ما نیست، بلکه بخش بزرگی از آن از دست ما نیز خارج شده و ما را در همین اولین گام باز داشته است. گویا اندرز مصلحان هم کارساز نیست و بسیاری از مردم دلزده از پند شنوی تنها به ادامه گذران زندگی ولو بدون آزادی درونی و بیرونی امید دارند... و اما چرا اینگونه است؟ علی دشتی در مقاله دروغ مصلحت آمیز در مجموعه سایه (نشر اساطیر،1383)، به نحوی بسیار زیبا بدین امر اشاره میکند. او نیز اخلاق را اصلی برای حفظ جامعه و اصلاح آن میداند، وی اشاره میکند آن دروغی که از آن به عنوان دروغ مصلحتی یاد می شود یکی از مفاسدی است که میتواند اخلاق را در جامعه ما مسموم کند، چرا که برای هرکاری میتوان دلیلی تراشید و عموما همه دروغ هایی که در دنیا گفته می شود برای مصلحتی است و اگر فایده ای در این میان نباشد گفتنِ دروغ لغو و بیفایده است. علی دشتی برای گفته خویش مثالی به جا آورده و شیوع رذایلی چون دروغ را برخاسته از شرایط جامعه میداند. چنانکه سعدی گفت: «دروغ مصلحت آمیز به از راست فتنه انگیز است». دشتی باور دارد که: « این جمله از قلم شاعر ملتی بیرون می آید که در حال انحطاط و تاخر اخلاقی واقع شده و فضایل او تحت تاثیر عوامل اجتماعی رو به اضمحلال گذاشته است.» و اینگونه ادامه میدهد که وقتی این سخن سعدی را با آموزه های زرتشت بزرگوار به مقایسه میگذاریم که دروغ را مطلقا غیر قابل عفو قلمداد کرده، به این نتیجه می رسیم که میان یک ملت شجاع و جهانگیر و یک ملت اسارت دیده و مغلوب تفاوت فاحشی وجود دارد؛ بر اولی این اندیشه حاکم است که اگر مصلحتی دیدی دروغ بگو و دیگری آن را لغوکرده و توصیه میکند که اگر هم شخصی برای نجات خود دروغی گفت اقلا بدان مباهات نکند. پس میتوان اینگونه نتیجه گرفت که عوامل اجتماعی و شرایط حاکم بر جامعه امری اساسی در بهبود اخلاق مردم آن جامعه در هر مقام و جایگاهی است، چه مردم عادی و چه مصلحان و کارگزاران و مسئولان؛ این شرایط خود متاثر از عوامل و زمینه های پایه ای است که بسیاری از آنها در میان جوامع گوناگون مشترک است. این امور مشترک در اولین قدم شامل حداقل نیازهای انسانی است که باید توسط کارگزاران جامعه تامین شود . نیازهایی مثل خوراک، پوشاک، تفریح، آموزش، درمان، اشتغال و امنیت و یا به عبارتی فراهم آمدن یک زندگی بدون دغدغه ی نیازهای پایه ای و اصلی؛ یعنی کسی از بابت جان و مال و موقعیت خود در آینده ی دور و نزدیک هراس نداشته باشد. بدیهی است که اگر شرایط فراهم آوردن چنین اموری، که حقوق اولیه انسان محسوب می شود، وجود نداشته باشد، فرد کمتر فرصتی برای پرداختن به اندیشه های والاتری در زمینه اخلاق و عرفان و هنر و هر آنجه به معنویات در آمیزد، می یابد. در چنین جامعه ای امکان اینکه افراد برای گریز از حس نا امنی و تامین نیازهای خود اخلاق را زیر پا گذارند بسیار بالا بوده و نمیتوان انتظار داشت که آزادی و آزادگی درونی و یا همان اخلاق خودمان برای مراعات حقوق دیگران در بستر یک آزادی مدنی و اجتماعی و همچنین مقدمه ظهور آن نمود یابد. بد نیست اشاره کنم چندی پیش در گفتگویی از آقای کاتوزیان در باب خوی و خصلت ایرانیان میخواندم بدین مضمون که گویی عدم احساس امنیت اصلی است که از دیرباز در میان اقشار جامعه ما امری فراگیر بوده است؛ از نادر شاه افشار و شاه عباس بگیر تا ناصرالدین شاه که از بیم به خطر افتادن موقعیت خود کشته اند و کور کرده اند تا بزرگانی چون امیر کبیر و مصدق که به واقع به خاطر خدمات خود از سوی استبدادیون امنیت نداشتند و تا بسیاری از مسولین و مردم عادی که در روزگار کنونی در بسیاری امور همانند آینده شغلی و مالی خود خاطری آسوده ندارند و به خاطر حفظ امنیت و آتیه ی خود ممکن است بسیاری از ارزش ها را به زیر پای نهند. شاید بسیاری از کسانی که این نوشتار را میخوانند این موضوع را به نوعی تجربه کرده باشند. من نیز به عنوان فردی از این جامعه (که به تازگی از عرصه دانشگاه به محیط جامعه وارد شده) این واقعیت تلخ را ، که از آن به موج بی اخلاقی تعبیر میکنم، لمس کرده و با تضادهای بسیاری در عرصه نظر و عمل مواجه شده ام. می توانم به جرات بگویم که از بزرگترین سوال هایی که در ذهن من و هم نسلان من نقش بسته این است که چرا زمانی که به مقام کاربست اصول و ایده های خود، که بعضا بسیار هم زیباست، می رسیم چیزی در دست نداریم. آن سخنان و شعار هایی که ما در محیط دانشگاه به عنوان ارزش های پایه ای در کاربست علم و فن فرا گرفتیم و با پاک دلی دانش جویانه خود قصد داشتیم آن را در آینده ی جامعه به کار ببندیم کجا، و شرایط واقعی که بسیاری را در همین حیطه علم به دروغ و ریا و ... میکشاند کجا! به واقع راه حل در دست ماست یا مسئولان جامعه ما؟ چه زمان میتوان اصول خلل ناپذیر اخلاقی را که مفری از آن برای کسی وجود نداشته باشد حاکم نمود و مصلحت را برای شکستن آن ها باطل کرد؟ اگر راه آزادی مدنی از آزادی درونی میگذرد، راه آزادی درونی، که به واقع معیارهای تئوری آن را میدانیم و درباره آن خوانده ایم و شنیده ایم، در مقام عمل از کجا گذشته و موانع آن چگونه حل میشود؟ آیا مانع اصلیِ حاکمیت اخلاق در بسیاری از محافل و نهاد ها و اجتماع های ما، همان بی اخلاقی نیست که سبب محرومیت انسان های بسیاری از حقوق پایه خود شده و آن ها را نیز از ارزش های درونی گریزان میسازد؟ این پرسش های و صدها پرسش دیگر مواردی هستند که تا کنون برای آن ها پاسخی در خور، که بر سر آن توافقی جمعی (ولو نسبی) وجود داشته باشد، یافته نشده و چه بسا تا زمانی که -علی رغم تلاش مصلحان برای بهبود شرایطی که بستر پیدایش چنین سوالاتی را فراهم نموده اند- پاسخ داده نشوند و حرکتی جمعی برای رفع مشکلات یاد شده آغاز نگردد، دستیابی به آزادی درونی و برونی میسر نخواهد شد. امید است شرایطی فراهم شود که جامعه به پاسخ این چراها و آیاها رسیده و هرکس در هر جایگاهی که هست به آن اصل ایرانی خویش برگردد که میگوید: "راه در جهان یکی است وآن راه راستی است.

این مطلب به صورت تلخیص شده در هفته نامه ستاره صبح (صفحه اندیشه-12) مورخ 8 آبان 1389 منتشر شده است.

http://www.setareyehsobh.com/MAIN/page%2012.pdf

قصّه عینکم...!

2010-10-31T13:43:00.000-07:00

قصه عینکم برای من همیشه یک خاطره است، بارها آن را از کتاب ادبیات فارسی دبیرستان خواندم و از شیوایی قلم و هنر نویسنده در بیان طنز آمیز یک داستان لذت بردم. به قول خود او خاطره ی قصه عینکم در میان تاریکی های خاطرات مدرسه، روشن و پر فروغ مثل روز می درخشد...

مدت ها به دنبال کتاب شلوارهای وصله دار نوشته ی رسول پرویزی بودم. قلمش را در همان یک داستان پسندیدم و برای خواندن داستان های دیگر او بی تاب بودم، به خیلی از کتابفروشی ها و حتی دستفروشی های کتاب سر زدم! ولی هرچه گشتم بیشتر دریافتم که این نویسنده بیش از آنچه فکر میکردم مهجور مانده ؛ گویی ورق ورق قصه هایش در میان انبارهای کتاب های قدیمی و نایاب-که دست من به آن نمیرسید-خاک میخورد! امروز ناگهان باز آن نقطه روشن در ذهنم درخشید و مرا یاد قصه عینکم انداخت... خدا رحمت کند آن شیر پاک خورده ای را که اینترنت را زیر دست من و شما قرار داد، به لطف اینترنت به آرزویم رسیدم، خواستم شما را هم در این شادی خود سهیم کنم. به شما هم توصیه میکنم بعد از خواندن بیوگرافی مختصری از رسول پرویزی (که از ویکی پدیا گرفتم) این کتاب را در دو بخش از لینک های زیر دانلود کنید و ازخواندن داستان هایش لذت ببرید...

بخش اول: http://www.4shared.com/file/35177354/11ba1338/shalvarha-1

بخش دوم:http://www.4shared.com/file/35609097/69ba284c/shalvarha-2.html

رسول پرویزی

متولد سال ۱۲۹۸ در تنگستان بوشهر و متوفی آبان ۱۳۵۶، شیراز
نویسندهٔ ایرانی دهه‌های ۱۳۲۰ و ۳۰ خورشیدی.

نویسندهٔ داستان‌های کوتاه و نماینده بوشهر در مجلس شورای ملی بود. بعدها به علت تصدی مناصب حکومتی (سناتور) نوشتن را ادامه نداد.

در سال ۱۳۳۶ نخستین و معروف‌ترین مجموعه داستان خود، «شلوارهای وصله‌دار»، را منتشر کرد.

پرویزی سال‌ها در مجلات قلم زد و خود را به عنوان یکی از نمایندگان اصلی تیپ داستانی جمالزاده معرفی کرده بود؛ با این حال رسولی نتوانست همراه و همگام با چهره‌های تاثیرگذارتر مانند صادق هدایت، بزرگ علوی، و صادق چوبک حرکت کند.

دومین کتاب او، «لولی سرمست»، در سال ۱۳۴۶ منتشر شد.

کارنامه ادبی پرویزی در این دو مجموعه داستان خلاصه می‌شود؛ ازین دو «شلوارهای وصله‌دار» بر نویسندگان هم‌دوره و دوره‌های بعد بسیار تاثیرگذار بود.

رسول پرویزی در ۱۳۵۶ و در ۵۸ سالگی درگذشت.
همچنین می توانید در لینک زیر(تارنگار فرهنگ و ادب) نوشتاری را درباره رسول پرویزی بخوانید:

http://7arts.blogfa.com/post-52.aspx

شاد باشید...

مهرگان نو

2010-10-02T02:53:00.000-07:00

هوشنگ ابتهاج

بگشاییم کفتران را بال
بفروزیم شعله بر سر کوه
بسراییم شادمانه سرود
وین چنین با هزار گونه شکوه
مهرگان را به پیشباز رویم
رقص خوش پیچ و تاب پرچم ها
زیر پرواز کفتران سپید
شادی آرمیده گام سپهر
خنده نو شکفته خورشید
مهرگان را درود می گویند
گرم هر کار مست هر پندار
همره هر پیام، هر سوگند
در دل هر نگاه، هر آواز
توی هر بوسه، روی هر لبخند
بسراییم
مهرگان خوش باد...

مبارزات شهروندی در روم باستان

2010-08-15T13:20:00.000-07:00

در حال خواندن تاریخ تمدن روم در کتاب تاریخ شهر و شهر نشینی در اروپا نوشته ی دکتر جهانشاه پاکزاد (1389) بودم که نکته ای توجهم را جلب کرد؛ این نکته مبارزات شهروندی در نفی گسست طبقاتی و درجه بندی شهروندان در تمدن روم از سوی اقشاری بود که حقوق انسانی و شهروندی آنها زیر پا گذاشته می شد. ولی آنچه در این میان برای من همیشه شگفت آور است تکرار وقایع مشابه در درازنای تاریخ به اشکال گوناگون در میان جوامع است. به نظر میرسد آنچه باعث خلق پدیده های تکرار شونده ی تاریخی می گردد علل و بستر مشابه آنهاست (قانون علیت!). شما را به خواندن چکیده ای از شرح این مبارزات، که با تکیه بر کتاب یاد شده و با بهره گیری از تعدادی منابع دیگر نوشته شده، جلب میکنم:

به طور معمول تمدن روم را به چهار دوره عمده تقسیم میکنند:

 از قرن دهم تا 753 ق.م را دوره اولیه شکل گیری تمدن می نامند.

 از 753 ق.م تا 508 ق.م (دوره پادشاهی)

 از 508 ق.م تا 30 ق.م (دوره جمهوری)

 از 30 ق.م تا 395 م (دوره امپراطوری)

در دوران اولیه، که موسوم به نظام پدرسالاری است، جامعه روم طبقاتی نبود. اداره کارهای عمومی جنبه اشتراکی داشته و اقتصاد به صورت ابتدایی بود. جوامع اشتراکی به نام کوریه (Curie) از قدیمی ترین ایام وجود داشتند و هر کوریه به نام جد مادری افسانه ای خود خوانده میشد. کشاورزی و دامداری بنیان اقتصاد آنها را تشکیل میداد. بهره برداری مشترک دام ها از چراگاه ها اسباب اتحاد شبانان را فراهم آورده بود. نیروی دیگری که جامعه اشتراکی را متحد میکرد شرکت درجنگ ها و حمل سلاح توسط همه اعضای قبیله بود. علاوه بر فعالیت ها تولیدی یکی از منابع درآمدی رومیان غنایم جنگی به دست آمده از کشور های شکست خورده در جنگ ها بود. پس از توسعه نیروهای مولد و اهمیت یافتن مالکیت خصوصی ناشی از انباشت غنائم جنگی اختلاف و تمایز میان طوایف شکل گرفت. برخی طایفه ها پست تر و برخی برتر قلمداد شدند؛ حتی در داخل طوایف برابری اولیه از میان رفت و نظامی طبقاتی پدیدار شد. این طبقات عبارت بودند از:

 پاتریسینها: سران خانواده ها و برادران و پسران و نوادگان مذکرشان. این قشر زمین هایی را که تا آن زمان مشاع و عمومی بود تصاحب کرده و با استفاده از موقعیت ممتازشان اموال دیگران را هم تصاحب میکردند. این قشر دارای همه حقوق سیاسی، مدنی و مذهبی بودند. حق عضویت در سنا راداشته و در مراسم مذهبی شرکت میکردند.

 وابستگان:پاتریسین ها سایر اعضای طایفه را به مقام وابستگان خود تنزل دادند. آنها مجبور بودند قطعه زمینی از پاتریسین ها بگیرند و به آن ها خدمت کنند. در عوض پاتریسینها متعهد میشدند که همچون حامی با آنها رفتار کنند.

 پلبین ها: این قشر بیشترین جمعیت روم را تشکیل میداد. به طور عمده بومیان منطقه لاتیوم بودند که در زمان مغلوب شدن دارای سطح تمدن بالاتری از فاتحان بودند، ولی پس از سلطه رومیان به این مقام اجتماعی تنزل داده شدند. بعدها مهاجرانی که از متصرفات روم می آمدند و شهروند روم نبودند بدان ها افزوده شدند. آنها سهمی از چراگاه یا زمین زراعی مشترک رومیان نداشتند، بلکه قطعاتی را از پاتریسینها اجاره میکردند.

 بردگان: پایین ترین نظام طبقاتی را تشکیل میدادند. این طبقه کسانی بودند که یا به دلایل اقتصادی آزادی خود را از دست داده بودند و یا در جنگ اسیر شده بودند. برده دارانِ رم برده را آدم نمیدانستند. آنها معتقد بودند که برده وسیله یا ابزاری است که سخن میگوید.

شکل گیری چنین جامعه طبقاتی (قرون 10 تا 7 ق.م) و اعطای حقوق شهروندی به قشر اندک و برگزیده ای از جامعه سبب نارضایتی دو گروه عمده شامل پلبین ها (که بیشترین افراد جامعه را تشکیل میدادند) و بردگان شده و مشوق تلاش آنها برای احقاق حقوق خویش گردید که در ادامه به آنها اشاره می شود:

مبارزات پلبین ها

در زمان سلطنت شاهان اتروسک (قرون 7 و 6 ق.م) پله بین ها در اثر رشد نیروهای مولد تقویت شده بودند و پاتریسین ها در زیر سلطه شاهان اتروسک برتری خود را تا حدی از دست داده بودند . این امر سبب تشدید مبارزات میان پلبین ها و پاتریسین ها گردید. شهر رم بر حسب ثروت و توزیع تکالیفی مانند خدمت نظام و مالیات نظامی طایفه ای داشت. چنین تجدید سازمانی که تمام عناصر جامعه را در هم می آمیخت سبب شد که پلبین ها در ردیفی برابر با پاتریسین ها قرار گیرند. پس از سقوط اتروسکیان در 510 ق.م و در اوایل دوره جمهوری قشر مسلط یعنی پاتریسین ها بر آن شدند که امتیازات اجدادی خود را در برابر پلبین ها حفظ کرده و گسترش دهند. ولی در این میان قشر مرفهی از پلبین ها نیز شکل گرفته بودند که با اصراری روز افزون حقوق سیاسی و مدنی خود را از پاتریسین ها طلب میکردند. مساله اساسی مساله حق استفاده از زمین بود. پلبین ها می خواستند که با کسب حقوق مساوی با پاتریسین ها از این زمین ها و امتیازات آنها استفاده کنند. مبارزه پلبین ها شکل ترک دیار داشت(342-494 ق.م). آنها دیار خود را به قصد اسکان در بیرون شهر ترک میکردند و حیات اقتصادی شهر را مختل می نمودند. امنیت پاتریسین ها به علت تاراج به خطر می افتاد و به علت امتناع پلبین ها از رفتن به جنگ، دشمنان به قصد ویران کردن سرزمین رم از راه مرزهای بی دفاع هجوم می آورند. برای پیشگیری از فروپاشی اقتصاد در نهایت پاتریسین ها مجبور شدند تا پس از 200 سال کشمکش به خواست آنها تن در دهند. از قرن 5 ق.م تا قرن 3 ق.م پلبین ها توانستند به تدریج امتیازاتی را از پاتریسین ها بگیرند. برای نمونه: به رسمیت شناختن مجامع پلبین ها، حق داشتن تریبون، حق وتو و در نهایت حق نظارت بر لوایح قانونی سنا. همچنین لغو اموری چون ممنوعیت ازدواج میان پلبینها و پاتریسینها و بردگی به دلیل عدم توان بدهی از دستاوردهای این مبارزات بود.(باید اشاره شود که پلبین ها همواره در معرض خطر سقوط به طبقه بردگان بودند). بنابراین پلبینها توانستند حق شهروندی را پس از دو قرن مبارزه در روم را به دست آورند.

قیام بردگان

در قرن اول پیش از میلاد بر تعداد بردگان افزوده میشد و وضع زندگی آنها بدتر میگردید. این امر منجر به آن شد که یکی از بزرگ ترین قیام های بردگان در طور تاریخ بشری به وقوع بپیوندد. این قیام به رهبری اسپارتاکوس شکل گرفت و هزاران برده با کشتن اربابان و به آتش کشیدن خانه های آنان به این قیام پیوستند. اسپارتاکوس چندین سال در برابر سپاه روم مقاومت کرد ولی در نهایت سپاه روم به سرکردگی کراسوس به قیام بردگان پایان داد و اسپارتاکوس به همراه 6000 نفر دیگر به صلیب کشیده شدند. این قیام اگرچه شکست خورد ولی پایه های برده داری در روم را به لرزه در آورد و برده داران تا سال ها پس از این قیام میکوشیدند تا دولت روم استحکام بیشتری پیدا کرده و از وقوع قیام های مشابه جلوگیری کند.

دکتر پاکزاد در کتاب خود عنوان میکند که این شورش پایه های دولت روم را نیز به لرزه در آورد و مقدمه ای برای سقوط جمهوری روم (از 508 ق.م تا 30 ق.م) شد. این رویداد ها نشان داد که تنها نیرویی که میتواند جامعه برده دار را حفظ کند نیروهای مسلح و فرماندهان برجسته هستند. این امر با اتحاد سه تن از شخصیت ها مشهور روم به نام کراسوس، پمپیوس و ژولیوس صورت پذیرفت (پیمان آنها به تریومفیرات اول مشهور است). این سه تن سه سال دسته جمعی حکومت کردند و در نهایت با کنار رفتن پمپیوس و کراسوس، ژولیوس سزار حاکم بلامنازع روم گشت. با کشته شدن ژولیوس سزار در سنا توسط توطئه گران سه تن از فرماندهان طرفدار وی پیمان تریومفیرات دوم را بستند( سال43 ق.م)، ولی با اختلافی که بین آنها رخ داد یکی از آنها کار را با یک کودتا در روم آغاز کرد و به جمهوری روم پایان داد.

من یک شهروندم!

2010-08-03T11:48:00.000-07:00

واژه شهروند (citizen) از مشتقات شهر (city) است. در فرهنگ آکسفورد شهروند به معنای شخصی است که از نظر قانونی دارای حق تعلق به یک شهر (کشور) خاص می باشد. (عضو رسمی یک شهر یا کشور خاص). همچنین در همین فرهنگ، این حق قانونی و قبول کردن مسئولیت های آن شهروندی (Citizenship) خوانده می شود. در واقع میتوان گفت که شهروندی گونه پیشرفته ی شهرنشینی است، بدین معنا که «شهرنشینان هنگامی که به حقوق یکدیگر احترام گذارده و به مسئولیت‌های خویش در قبال شهر و اجتماع عمل نمایند به شهروند ارتقاء یافته‌اند.»(به نقل از ویکی پدیا) بر طبق چنین دیدگاهی شهروندی پیوند های میان افراد را در قالب حقوق، تعهدات و مسئولیت ها منعکس میکند وچارچوبی برای تعامل افراد، گروه ها و نهادها ارائه میدهد. جامعه شهروندان نیز برای تحقق این امر نیازمند قوانین و مقرراتی است که اصولی مانند روابط میان شهروندان در ابعاد گوناگون، تعامل دولت و شهروندان و حقوق و تکالیف هریک را به صورتی دقیق پیش بینی نماید. از منظر دیگر شهروندی به مجموعه فعالیت ها و کنش های فردی و اجتماعی شخص گفته میشود. برایند این فعالیت های فردی و اجتماعی مفهوم مشارکت را در جامعه شهری شکل میدهد. به چنین فردی شهروند پویا یا شهروند فعال میگویند. شهروند پویا شهروندی است که در جهت دهی به سرنوشت جامعه ای که در آن زندگی میکنند شرکت دارد. امروزه مشارکت شهروندان به عنوان یکی از سرمایه های اجتماعی و شاخصی برای سنجش میزان توسعه یافتگی جوامع محسوب میشود.

در جامعه یونان باستان دموس ها طبقه شهروندان را تشکیل میدادند. بر خلاف بردگان و متیک ها (افراد غیر بومی) این طبقه اعضای اصلی جامعه محسوب شده و حق داشتند در تمام شئونات حیات سیاسی جامعه شرکت کنند. به واقع هر شهروند در دولتشهر یونانی از سهمی از فعالیت های سیاسی و مشارکت در امور عام شهر برخوردار بوده است. مطابق فلسفه یونانی شهروندی تملک حقوق معین نبود بلکه شرکت در حقوق معین بوده است. میتوان گفت که دولتشهرهای یونانی نخستین شهرهایی بودند که شهروندان در آن نقش داشتند. یونانیان به این نتیجه رسیده بودند که نباید یک فرد قدرت کاملی بر آنها داشته باشد. بلکه کلیه شهروندان میبایست در سرنوشت سیاسی خود نقش داشته باشند.(برگرفته از پاکزاد، 1389) و اما شهروند به مفهوم امروزی آن ایده ای است که در قرن شانزدهم در اروپای غربی انتشار یافته است. در دوران معاصر شهرنشینی و شهروندی از مظاهر تمدن محسوب میشود و بسیاری از دولت ها برای تثبیت موقعیت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی خود آن را در دستور کار قرار داده اند.

در بسیاری از نوشتارها، نسبت شهروندان در رابطه با شهر در سه حوزه جامعه سیاسی، جامعه مدنی و نظام اجتماعی تعریف شده است. جامعه سیاسی معرف رابطه شهروندان با دولت و حکومت (در سطوح مختلف ملی، شهری و محلی)، جامعه مدنی شناساننده رابطه شهروندان با حوزه عمومی و نظام اجتماعی نشانگر رابطه شهروندان با نظام های اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و حقوقی شکل دهنده جامعه است. مارشال بر این اساس حقوق شهروندی را در این سه حوزه تعریف میکند:

حقوق مدنی: شامل آزادی های فردی،آزادی بیان، حق مالکیت، حق بهره مندی از عدالت، ...

حقوق سیاسی: شامل حق مشارکت سیاسی، نظارت بر دولت، حق رای و شرکت در انتخابات،...

حقوق اجتماعی: شامل برخورداری از رفاه، امنیت فردی و اجتماعی، بهره مندی از خدمات،...

به نظر وی در پایان قرن 19 حقوق مدنی شهروندی تثبیت شده، در قرن 20 حقوق سیاسی شکل گرفته و سرانجام در نیمه دوم سده 20 و پس از پایان جنگ جهانی دوم، با استقرار دولت، رفاه اجتماعی شهروندان به رسمیت شناخته شده است.

بر این اساس باید گفته شود که حقوق شهروندی جدای از حقوق بشر است و کارکردی متفاوت با آن دارد. حقوق شهروندی به رابطه شهروندان با یکدیگر و همچنین ارتباط آنها با ارگان های دولتی دلالت دارد. در ابعاد بین المللی تلاش های بسیاری در تدوین چارچوبی برای تعیین حقوق شهروندی صورت پذیرفته است. از جمله آنها میتوان به موراد زیر اشاره نمود (با کلیک بر روی هر کدام می توانید مفاد آنها را مطالعه نمایید):

 منشور مردم -Peoples Charter, 2001

 اعلاميه حقوق بشر و شهروندي فرانسه -Declaration of the Rights of Man 1789

 منشور كانادايي حقوق و آزادي ها -Canadian Charter of Rights and Freedoms, 1982

 منشور شهروندان شهر شيبوياي ژاپن -Shibuya Citizen’s Charter, 1997

 منشور آفريقايي حقوق مردمان و بشريت -African (Banjul) Charter on Human and Peoples Rights

 منشور اروپايي حقوق -European Charter of Rights,2000

 منشور جهاني حقوق شهري -World Charter on the Right to the City 2004

بر طبق مفاد اعلامیه های یاد شده می توان موارد بیشتری برای حقوق شهروندان در رابطه با حوزه های مدنی، سیاسی و اجتماعی بر شمرد و آن ها را بسط داد؛ همچنین بر طبق این اعلامیه ها شهروندان در مقابل حقوقی که از آن برخوردار می باشند ملزم به تعهداتی نیز هستند. زیرا همانگونه که بیان شد شهرنشینی با شهروندی متفاوت بوده و شهروند منفعل فاقد چهره مدنی است. مشارکت فعال شهروندان و پذیرفتن مسئولیت ها و تعهداتی از جانب آنها زیر بنای یک جامعه مدنی را تشکیل میدهد، از جمله تکالیفی که میتوان برای شهروندان بر شمرد میتوان به این موارد اشاره نمود:

 قانون مداری: عمل و احترام به قانون؛ مشارکت مردم در ترغیب یکدیگر به قانون

 مشارکت مدنی: مشارکت در تصمیم گیری های عمومی

 مشارکت اجتماعی: حفظ سلامت اخلاقی جامعه و احترام به بنیان خانواده ،احترام به حقوق یکدیگر در جامعه، احترام به تنوع فرهنگی ، عدم ایجاد زحمت برای همسایگان

 پرداخت مالیات و ....

بنا بر آن چه بیان شد میتوان شهروندی را در قالب حقوق و تعهدات فردی و اجتماعی شهروندان و همچنین مسئولیت دولت در قبال شهروندان مورد مطالعه قرار داد. برای تحقق چنین اموری، پشتوانه ای قانونی و ابزار های اجرایی مورد نیاز است. بدین منظور تلاش های سازمان یافته و منسجمی جهت اجرایی نمودن چنین بستری در جوامع شهری صورت پذیرفته که بسیاری از اصول پایه ای آن در میان جوامع گوناگون مشترک و در برخی موارد بر حسب مقتضیات مکانی، شرایط فرهنگی و اجتماعی و همچنین میزان توسعه یافتگی جامعه متنوع می باشد. بخشی از این تلاش ها در منشورهایی که نام برده شد نمود پیدا کرده اند. بر اساس این منشورها میتوان حقوق شهروندان را در سه بعد مدنی، سیاسی و اجتماعی و همچنین تکالیف آنها را در ابعاد مختلف (که زیربنای آن مشارکت فعال شهروند میباشد) بررسی نمود. مجموعه این کنش ها زیر بنای یک جامعه مدنی را شکل میدهد و بدون تحقق آنها دست یابی به چنین جامعه ای که نخستین گام در راه رسیدن به ایده ی آرمانشهر (که از گذشته های دور تا به کنون درباره آن سخن ها رفته) است، ممکن نیست.

منابع:
 پاکزاد، جهانشاه؛ تاریخ شهر و شهرنشینی در اروپا از آغاز تا انقلاب صنعتی، 1389، انتشارات آرمانشهر
 ربانی، رسول؛ جامعه شناسی شهری، 1387، انتشارات دانشگاه اصفهان
 تارنگار دکتر فریدون وردی نژاد(http://www.verdinejad.com)
- شهروندی/http://fa.wikipedia.org/wiki

من اینجا ریشه در خاکم...

2010-08-01T11:31:00.000-07:00

فریدون مشیری

تو از این دشت خشک تشنه روزی کوچ خواهی کرد
و اشک من ترا بدرود خواهد گفت.
نگاهت تلخ و افسرده است.
دلت را خار خار نا امیدی سخت آزرده است.
غم این نابسامانی همه توش وتوانت را زتن برده است.

تو با خون و عرق این جنگل پژمرده را رنگ و رمق دادی.
تو با دست تهی با آن همه طوفان بنیان کن در افتادی.
تو را کوچیدن از این خاک ،دل بر کندن از جان است.
تو را با برگ برگ این چمن پیوند پنهان است.
تو را این ابر ظلمت گستر بی رحم بی باران
تو را این خشکسالی های پی در پی
تو را از نیمه ره بر گشتن یاران
تو را تزویر غمخواران ز پا افکند
تو را هنگامه شوم شغالان
بانگ بی تعطیل زاغان
در ستوه آورد.
تو با پیشانی پاک نجیب خویش
که از آن سوی گندمزار
طلوع با شکوهش خوشتر از صد تاج خورشید است
تو با آن گونه های سوخته از آفتاب دشت
تو با آن چهره افروخته از آتش غیرت
که در چشمان من والاتر از صد جام جمشید است
تو با چشمان غمباری
که روزی چشمه جوشان شادی بود
و اینک حسرت و افسوس بر آن سایه افکنده ست
خواهی رفت.
و اشک من ترا بدروردخواهد گفت

من اینجا ریشه در خاکم
من اینجا عاشق این خاک اگر آلوده یا پاکم
من اینجا تا نفس باقیست می مانم
من از اینجا چه می خواهم،نمی دانم
امید روشنائی گر چه در این تیره گیها نیست
من اینجا باز در این دشت خشک تشنه می رانم
من اینجا روزی آخر از دل این خاک با دست تهی
گل بر می افشانم
من اینجا روزی آخر از ستیغ کوه چون خورشید
سرود فتح می خوانم
و می دانم
تو روزی باز خواهی گشت...

این سروده زیبا را با صدای فریدون مشیری در اینجا ببینید، بشنوید و دانلود کنید.

دوران کودکی یک چهره ماندگار-ایندیرا گاندی

2010-04-09T13:08:00.000-07:00

در چند ماه گذشته به این فکر می کردم که ما ایرانیان در تاریخ خود افراد بسیاری را داریم که همواره به آن ها می بالیم، اما اگر در گذشته سایر ملل نیز کنکاش کنیم چهره هایی را خواهیم یافت که می توانیم در منش، رفتار و مبارزات آنها به حقایقی ارزشمند پی ببریم. و آن چه در این میان توجه مرا بسیار جلب کرد دوران کودکی ایندیرا گاندی به عنوان یک چهره ماندگار و محبوب در تاریخ مبارزات هندوستان بود.

ایندیرا گاندی، فرزند جواهر لعل نهرو، یکی از مبارزترین ، شجاع ترین و ماندگارترین زنانی است که تاریخ مبارزات آزادی بخش جهان (به ویژه هندوستان) علیه استعمار و استبداد به خود دیده است. زمانی که زندگی نامه ایندیرا گاندی و برخی از نامه های جواهر لعل نهرو به او (در طول دوران زندان) را مطالعه می کردم، از محیط زندگی و همچنین نحوه آموزش و تعلیم و تربیتی که این خانوداه برای دختر خویش به وجود آورده بودند در شگفت بودم. خانواده ای که آزادی خواهی، آزادگی و شجاعت را از دوران کودکی در وجود این دختر نهادینه کرده و روح مبارزات را در او دمیده بودند، چنان که ایندیرا از دوران طفولیت مبارزات خود را آغاز کرده و دغدغه آزادی و استقلال کشورش را از همان دوران در درون خود می پرورید.

زندگی ایندیرا گاندی سرشار از وقایع و فراز نشیب هایی است که هم به سرنوشت او و خانواده اش گره خورده و هم به تاریخ کشورش هندوستان. یک زندگی سرشار از حوادث، مبارزات، دشواری ها، سفرها و ...؛ بنابراین شرح آن در نوشتاری کوتاه سبب می شود که از بسیاری از وقایع بسیار سطحی بگذریم. بنابراین تصمیم گرفتم در این نوشتار به شرح گزیده ای از دوران کودکی ایندیرا گاندی که آگاهی من از آن بیشتر بوده و مورد توجه ام قرار گرفته است بپردازم.

ایندیرا گاندی، که ایندو نیز خوانده می شد، دختری بود که از کودکی در فضایی متفاوت از سایر کودکان هم سن خود رشد یافت. این فضا کانون مبارزات آزادی بخش و استقلال طلبانه هندوستان بر عیله استعمار انگلستان بود. شاید همین محیط بود که از وی چهره ای شجاع و بنام در مبارزات و همچنین در دوره نخست وزیری وی ساخت. ایندو در نوزدهم نوامبر 1917 در خانه بزرگ نهرو در الله آباد بنام آناند باون (به مفهوم ماوای شادی) به دنیا آمد. این خانه در سال 1900 توسط پدر بزرگ ایندو، موتیلال نهرو که از رهبران بزرگ ملی بود خریداری شده بود. بخش بزرگی از دوران کودکی ایندو، به ویژه زمانی که پدرش دوره های طولانی زندان را می گذراند، در سایه تربیت پدر بزرگش موتیلال و در آناند باون گذشت. آناند باون محلی بود که افراد خانواده و بسیاری از چهره های مطرح و ملی آن روزگار به مباحثه نشسته و با تاکید بر سیاست مبارزات منفی به کوشش در راه تحصیل آزادی می پرداختند. این خانه محل صدور قطعنامه ها و اعلامیه ها بود و هدف تمامی این مباحثات و فعالیت ها تنها در یک واژه خلاصه می شد و آن واژه «آزادی» بود. همه اینها در حالی بود که این دختر کوچک، یعنی ایندو، بدون آنکه کسی متوجه او شود و یا به خوبی از ماهیت افکار آنان سر در آورد به جذب گفتگوهای آنان می پرداخت، مباحثاتی که بعد ها اساس فلسفه زندگی وی را تشکیل داد.

اما مشاهدات وی تنها به این مباحثات محصور نبود، بلکه او شاهد هجوم ماموران پلیس در دسامبر 1921 به آناند باون نیز بود، تنها بدین جرم که پدر و پدربزرگش در مبازرات منفی شرکت داشتند، ؛ او خود این ماجرا چنین تعریف میکند: « مشاهده این غارت و چپاول فی نفسه ناراحت کننده بود، ولی برای یک طفل قوی الاراده ای چون من مشاهده جریان بدون آنکه از خود واکنشی نشان دهد مافوق قدرت شکیبایی بود. من به مامورین پلیس اعتراض کرده و عدم رضایت خود را به هر وجهی که ممکن بود ظاهر ساختم و حتی یک بار نزدیک بود که با کارد نان بری شست دست یکی از مامورین را قطع کنم.»

رشد و نمو در چنین محیطی سبب شده بود که او حتی مظاهر مبارزات را در بازی های کودکانه خویش متجلی سازد. گفته می شود در ایامی که گاندی از عموم مردم خواسته بود از طریق خودداری از پرداخت مالیات و راه های دیگر از همکاری با حکومت اجنبی خودداری کنند و مردم نیز توصیه وی را پذیرفته بودند، روزی ایندو سرگرم بازی با عروسک ها و سربازان سربی خود بود، او عروسک ها و سربازان سربی را در دوصف مقابل هم چید. در یک صف هندیان غیر مسلح که دست به مقاومت منفی زده بودند قرار داشتند در حالی که در صف مقابل مامورین پلیس که به چماق دستی و سربازان انگلیسی که به تفنگ مسلح بودنند صف آرایی کرده بودند. ایندو برای میهن پرستان نطق می کرد و به آنان یاد آور میشد که در تاریخ کشورشان نقش عمده ای دارند و آن ها را تشویق می کرد که از دشمن به خود ترسی راه ندهند. او پرچم های کوچکی از کاغذ بریده و به دست میهن پرستان داده بود و با هیجان این سرود را می خواند:

بهارات ماتا کی جای (زنده باد هندوستان)

هندو- مسلم زندا باد (زنده باد وحدت هندو و مسلمان)

مهاتما گاندی کی جای (زنده باد مهاتما گاندی)

در این بازی طرفین به هم حمله کرده و در جنگی که صورت پذیرفت میهن پرستان پیروز شدند.

از سرودی که ایندو می خواند پیداست که مهاتما گاندی، رهبر بزرگ آزادی خواه هندوستان، در زندگی وی بسیار تاثیر گذار بوده است. وی از نزدیک با منش سیاسی و روش مبارزاتی گاندی آشنا میشد، چنان که شخصیت نافذ گاندی در وجود وی اثری ماندگار گذاشت، اوخود در باره گاندی چنین نوشته است: « او نه تنها نقش اصلی خاطرات اولیه زندگی مرا تشکیل می دهد، بلکه لازم است یاد آور شوم که در ایام طفولیت نه تنها گاندی را به عنوان یک رهبر بزرگ تلقی می کردم، بلکه برای او «مقام بزرگ خانواده» را قائل میشدم. هنگامی که با مشکلی مواجه می شدم و یا آن که گرفتاری برایم پیش می آمد به او متوسل می شدم و او همواره مرا که طفل چشم درشت و موقری بودم و با رفتاری جدی که در خور من بود می پذیرفت.» امری که ایندو در طی تکامل شخصیتی و مبارزات از گاندی آموخت و بعد ها نیز بدان عمل نمود این بود که در دنیای سیاستمداری نباید مذهب و سیاست را با هم آمیخت. این دو امر هریک بخشی از زندگی روزمره و اندیشه انسان ها را تشکیل می دهند، بنابراین از همین جنبه باید به آن توجه نمود.

تحصیلات رسمی ایندو در سال 1924 در مدرسه سنت سیسیلیا در الله آباد شروع شد، اما تحصیلات واقعی این دختر در آناند باون و در جهان سیاست حاصل شد، معلمان وی علاوه بر پدر و پدربزرگش، مردان و زنانی بودند که به این خانه آمد و شد داشتند و همچنین شخصیت هایی که او در همراهی با پدرش در مسافرت ها با آن ها آشنا شد، این افراد بسیاری از سیاستمداران، نویسندگان و فلاسفه خارجی بودند که تاثیر بسزایی در نگرش ایندو از خود بر جای گذاشتند. بنابراین می توان گفت که ایندو تحصیلات خود را بدون قید و شرط و آزادانه انجام داد و نیروی مشاهده و ادراک شخصی وی در آن بخش مهمی را تشکیل می داد. از منابع مهم تحصیل ایندو در دوران کودکی کتابخانه بزرگ پدرش بود، زمانی که دختران کوچک هم سن او به خواندن داستان های کودکانه می پرداختند وی به مطالعه آثار شکسپیر، برنارد شاو، کتب تاریخی و .. می پرداخت. زمانی که نهرو در زندان بود، ایندو توسط نامه شرح خواندن کتاب ها را با پدرش در میان میگذاشت و حتی از او می خواست که کتاب های مفید دیگری را که می شناسد به او معرفی نماید. از دیدگاه من نامه های نهرو به ایندیرا گویا ترین اسنادی است که می تواند ارتباط نزدیک و عاطفی این دختر و پدر و همچنین خانواده آنها را بازگو کرده، همچنین بسیاری از زوایای نهضت هندوستان را روشن سازد. در این سلسله نامه های مداوم (که مجموعه آن را در کتاب ارزشمند « نگاهی به تاریخ جهان» گرد آوری شده است) نهرو به تعلیم دخترش در ابعاد گوناگون با زبانی گویا و جذاب می پردازد، زمینه و هدف اصلی این نامه ها آموزش تاریخ و پدید آوردن ادراکی جامعی از آن در ایندیرا است، چرا که معتقد است که نمی توان به مطالعه بخشی از جهان به صورت جداگانه پرداخت در حالی که وقایع سایر ملل را که همزمان رخ داده نادیده انگاشت. بنابراین در نامه های خویش به صورتی متداوم به شرح تاریخ همراه با تحلیل های خویش در سراسر جهان می پردازد. در همین حال وی به بازگویی مسایل روز اجتماعی و سیاسی پرداخته و آن ها را به نحوی برای یگانه فرزند خود تحلیل میکند. وی با وجود آن که در زندان و دور از ایندو به سر می برد تلاش دارد تا به آموزش و تربیت او بپردازد و روح مبارزاتی و شهات و درستکاری را در او بپروراند. وی در یکی از نامه های خود به ایندو چنین می نویسد: « من از تو می خواهم که در مواردی که گرفتار شک و تردید می شوی آزمایشی به عمل آوری، بدین معنی که هرگز در خفا کاری را انجام نده و یا آن که به کاری که جرات علنی کردن آن را نداری دست نزن. چه میل به پنهان کردن نشانه ترس است و ترس چیزی است که شایسته تو نیست و ناپسند است. همواره شهامت را از خود دور مکن تا کارها به خودی خود مرتب شود...» آنچنان که بعدها مشخص شد گویا ایندو این گفته پدر خود را به خوبی آویزه گوش خویش کرد، به طوری که هیچ یک از دشمنان او نتوانستند او را متهم به ترس کنند.

همانگونه که پیشتر نیز اشاره کردم از وقایع مهم زندگی ایندو در دوران کودکی و نوجوانی سفر هایی بود که پدرش به کشورهای مختلف کرده و او را به همراه داشت، وی در این سفر ها با چهره های بسیار برجسته ای ملاقات نمود و از نزدیک با آنها آشنا شد و همچنین به مذاکرات و گفتگوهای پدرش با آنها گوش میداد. از میان این شخصیت ها می توان به چارلی چاپلین، برنارد شاو، اینشتین، و ارنست تولر اشاره کرد. به طوریکه خود در این باره می گوید: « من میدانم که اگر در طول زندگی خود با برخی از افراد برجسته ملاقات نکرده بودم شخصیت متفاوتی پیدا کرده بودم.» اما در این میان، 4 چهره برتری که بر اندیشه و منش ایندو تاثیر شگرف داشتند عبارت بودند از: پدر بزرگش موتیلال نهرو، پدرش جواهر لعل نهرو، رهبر آزادی بخش هندوستان مهاتما گاندی وشخصیت ادبی معاصر هندوستان رابیندرانات تاگور.

از اتفاقات درخور توجه دیگری که در دوران کودکی ایندو، زمانی که تنها 12 سال داشت، رخ داد، تشکیل گروه بزرگی از کودکان با عنوان سپاه میمون ها بود. اعضای این سپاه را کودکانی تشکیل میدادند که هوادار حزب کنگره بودند. دلیل تشکیل این اجتماع منع عضویت ایندو در نهضت حزب کنگره بود. این واقعه مصادف با زمانی بود که مهاتما گاندی در دومین نهضت نافرمانی عمومی به قانون حکومت انگستان، که تولید نمک را در انحصار دولت قرار میداد، اعتراض خود را نشان داد. ایندو در میان جوش و خروشی که در سراسر کشور و تحرکی که در آناند باون به وجود آمده بود به دلیل کمی سن نمی توانست در کنگره عضو شود. او خود در این باره گفته است: « ... من از این گفته ها به قدری بر افروخته شدم که گفتم پس بدین ترتیب ناگزیر خواهم شد که خود تشکیلات سیاسی تشکیل دهم.» این تشکیلات با پیوستن کودکان در نقاط مختلف الله آباد گسترش یافت، ایندو پیروان خود را با نظم و انتظام آشنا ساخت و تمرین هایی را به آنها یاد میداد. وظایف این کودکان به این شرح بود: توزیع بولتن های حزبی و اوراق تبلیغاتی، پخش بولتن ها و اعلامیه ها به صورت مخفی از دید پلیسان و ماموران، بردن پیام به اعضای حزب کنگره که برای فرار از دستگیری پنهان شده بودند، پختن غذا برای داوطلبانی که مامور آناند باون بودند، توزیع آب به تظاهرات کنندگان، انجام کمکهای اولیه برای تظاهرات کنندگان. ایندیرا خود در این باره می نویسد: « ... این کودکان به نحوی وظایف کسب اطلاعات را انجام می داند. اغلب اتفاق می افتاد که مامورین پلیس در برابر پاسگاهی در هنگامی که به استراحت می پرداختند از جریان وقایع صحبت می کردند، درباره افرادی که قرار بود دستگیر شوند حرف می زدند و یا آنکه به مناطقی که قرار بود از طرف مامورین حمله ای صورت گیرد سخن میگفتند. در چنین مواردی چند کودکی که در جوار آنها به بازی اکر و دوکر مشغول بودند جلب توجه کسی را نمی کردند. اما این کودکانی که معصومانه به بازی مشغول بودند اخبار و اطلاعات مکتسبه رابه افراد ذیصلاح نهضت تحویل میدادند.»

آنچه که در این نوشتار به شرح آن پرداختم کلیاتی از آنچه بود که من درباره دوران کودکی ایندیرا گاندی، این زن شجاع و مبارز تاریخ هندوستان، خوانده بودم و برایم بسیار ارزشمند و جالب بود. امیدوارم بتوانم به مطالعات بیشتر درباره سرگذشت ایندیرا گاندی در دوران جوانی، تحصیلات وی در اروپا و همچنین ادامه مبارزات و دوران نخست وزیری او به انضمام شرح نهضت آزادی بخش هندوستان پرداخته و نوشتار های بیشتری را در این تارنگار بگذارم.

منابع:

سیمای شجاعت، ترور دریبرگ، ترجمه امیر محمود فخر داعی، انتشارات دنیای کتاب، تابستان 1363

نگاهی به تاریخ جهان، جواهر لعل نهرو، ترجمه محمود تفضلی، جلد اول، انتشارات امیر کبیر، اردیبهشت 1346

نوروز در راه است…

2010-03-15T12:53:00.000-07:00

الا ای اهورای با فر و جاه/به فرمان تو تابش هور و ماه
در این روز نو از مه فرودین/به آیین جمشید فرخنده دین
بگردان دل و دیده ام از گناه/بیاموزم از نو دگرگونه راه
روان مرا از غم آزاد کن/به خرسندی و خوشدلی شاد کن (هما ارژنگی)

بیاموزم از نو دگرگونه راه...! آری... نوروز نماد نو شدن، تازگی و دگرگونی است. نوروز جشنی است که انسان همگام با طبیعت و گیاه تازه میشود، نوروز سالگشت نو شدن و زیباتر شدن است... زیباتر شدن خانه ها، زیبا تر شدن جامه ها، زیباتر شدن سفره ها و زیباتر شدن دل ها... دل هایی که باید گرد غم از آنها زدوده شده و روحی تازه در آن ها دمیده شود. شاید همین تازگی و نوشدن ها سبب شده تا نوروز همچنان پای برجا و ماندگار در فراز و نشیب تاریخی، از روزگار پیشین ایران تا به کنون به یادگار بماند....

هر سال هنگامی که بوی بهار به مشامم می رسد، هنگامی که نور خورشید پس از زمستانی سرد رمقی دوباره میگرد، زمانی که بازارها را در تکاپو و هیجان و ماهی های قرمز کوچک را جست و خیز کنان در تُنگ، در راستای خیابان های شلوغ و پرهمهمه می بینم، به این می اندیشم که چه زیبا و افتخار آمیز است که نوروز در پیچ و تاب روزگار و سختی های آن همچنان استوار باقی مانده و هر سال بیشتر در ژرفای فرهنگ ایران و ایرانی و سایر ملل فلات ایران زمین ریشه می دواند.

امروز جملاتی بس زیبا در «سخن نخست» هفته نامه امرداد خواندم، بابک سلامتی در وصف نوروز و دلیل ماندگاری آن چنین می نویسد: «ایرانیان از دیرباز، هرگاه که از بدی روزگار، گرفتار فراموشی تاریخی می شدند، اگر از سر ناچاری سر در گریبان فرو می بردند و چشم بر دور و بر و پیرامون فرو می بستند، گذشته و فرهنگ نیاکانی را از یاد می بردند، حتی اگر خویشتن را فراموش میکردند، نوروز که از راه می رسید، گرامی اش می داشتند، فرهنگ و آیین نیاکانی را ارج میگذاشتند و بر گوهر ایرانی خویش می بالیدند، نوروز ایرانی را به یاد خویشتن می اندازد و غرور ایرانی بودنش را در درونش فریاد میزند، نوروز ایران را فرایاد ایرانی می آورد. نوروز فریاد ماندگاری ملت ها و فرهنگ ماست، ملت و فرهنگی که یورش دژخیمان تاریخ را هزاران را به چشم دیده است.»آری... این نوروز است که در گذر تاریخ همواره به یادگار مانده و هیچ اهریمن و دشمنی توانایی تحریف، تغییر و نابودی آن را نداشته... این نوروز است که در تاجیکستان پس از سالها خاموشی در زیر دست شوروی دوباره جان گرفته و مردم تاجیک پس از سالها دوباره به شهرها و دهات خود رنگ و بوی بهار و نوروز داده و تاریخ خود را از نو رقم زده اند، چرا که نوروز مانا است و میرایی را در آن راهی نیست.

نوروز هیچ گاه کهنه نمی شود، زیرا پیام آور بهار است، رهاورد آن باز شدن شکوفه ها و سبز شدن طبیعت است، جاری شدن رودها و زمزمه پرندگان به خانه بازگشته را در خود دارد، نوروز همواره تازگی دارد چرا که احساس زیبایی پسند ما را برمی انگیزاند و هر آنچه را که با احساس سر و کار داشته باشد کهنگی در آن راه ندارد...

آیین هایی که همراه با آمدن نوروز به دست نیاکانمان انجام می شده، سننی بسیار زیبا و آشتی جویانه، حاکی از حس همبستگی و بدون خط قرمز ها بوده، آیین هایی که تمام مردم از تمام قومیت ها را به خود فرا می خوانده و به سوی احترام به زیست بوم و پاکیزگی رهنمون می شده است. رضا مرادی غیاث آبادی در کتاب خود «نوروزنامه» درباره آیین های نوروز چنین نوشته که این آیین ها عملا از ابتدای اسفند آغاز می شده است. ایرانیان در پنجم اسفند زمین بارور که آماده رویشی دوباره است و همچنین همتای انسانی آن یعنی بانوان را گرامی میداشتند. جشن آبسالان به مناسبت روان شدن جویباران و آبشاران در اول اسفند و جشن وخشنکام در دهم اسفند بر کنار رودها و برای گرامیداشت آن ها برگزار می شده است. نورزدهم اسفند را «نوروز رودها» می نامیدند و به لایروبی چشمه ها، نهرها و کاریز ها می پرداختند و به آنها عطر و گلاب می پاشیدند. در بیستم اسفند به کاشت گیاهان، درختان و گلها می پرداختند. در بیست و ششم اسفند یاد پیشینیان درگذشته خود را گرامی می داشتند و در چهارشنبه آخر سال همه ناپاکی ها را از خانه، باغ و گذرها می زدوده و آن ها را آتش می زده اند و حتی به صورتی نمادین برای پاکیزه شدن از بدی ها از روی آتش می گذشتند. و در آخرین شب سال نیز چراغی به نشانه روشنایی و پایندگی همیشگی خانه و کاشانه و میهن خود در درون خانه و آتشی نیز بر فراز بام ها می افروختند. تا این که بامداد نوروز خجسته فرا می رسد، نخستین روز بهار و روز زایش طبیعت، روزی که تمام آیین های اسفند پیش در آمدی بر آن بود. روزی که مردم با گرد هم آمدن و بوسیدن یکدیگر شادی هایشان را تقسیم کرده، از بزرگان قدردانی میکنند و کدورت ها را ازمیان می برند.

و اما در سالی که گذشت نوروز به عنوان میراث معنوی توسط یونسکو ثبت جهانی شد و همچنین مجمع عمومی سازمان ملل روز بین المللی نوروز را که جشنواره بهاره با خاستگاه ایرانی است به رسمیت شناخت. این خبر برای همه ما ایرانیان خبری شور انگیز و شادی آفرین بود و بر غرور ما فزون کرد. نوروز جشنی که بیش از 300 میلیون نفر در جهان آن را هر سال جشن می گیرند با خاستگاه ایرانی خود در جهان ثبت شد. همچنان که کوروش کبیر در چندین سده پیش آن را به رسمیت اعلام کرد و آیین دولتی آن را بنگاشت... و اما در این میان کسانی نیز هستند که تلاش می کنند تا این آیین زیبای ایران و ایرانی را به نام خود زنند و آن را در لابلای تاریخ مبهم خود نگاشته و جای دهند، همانند دولت ترکیه که در رسانه ملی خود مدعی نوروز شده و این جشن را به تاریخ ترک ها نسبت داده است. از این دست خبر ها کم نیست، روزگار غریبی است، روزگاری است که از هر سو برای به یغما بردن آیین، خاک و حتی تاریخ ما در تکاپو هستند، دیر زمانی نمی گذرد از آن روزی که شنیدم دولت آذربایجان نیز برای دزدیدن فرهنگ، تاریخ، افتخارات و حتی خاک ایران برنامه ای بلند مدت تدارک دیده و کودکان خود را در این مسیر تربیت میکند... ولی دل من از اینان نگرفته، این ها نیز همچون غارتگران و یورشگران پیشینی هستند که همواره سرزمین ما را مورد تهاجم خود قرار دادند. دل من از کسانی گرفته مدعی سرافرازی ایران و ایرانی در جهان شده اند و فریاد غرور سر داده اند اما از یک واکنش ساده به چنان ادعاهایی ناتوانند، مدعای افتخار و فتح قله های دست نایافتنی شده اند ولی بار سنگین دفاع از هویت ملی، خاک و آیین های ایران را بر دوش وبلاگ نویسان و جوانان نهاده اند و خود در این راه قدمی برنداشته و حتی کلمه ای سخن نمی گویند... ملالی نیست، ما جوانان با تکیه بر باورها، دانش، آگاهی و پیشینه پر افتخار خود از هویت سرزمینی و سنن نیاکان خویش دفاع کرده و به هیچ بیگانه ای اجازه دست اندازی بر ارزش های خود نمی دهیم، بلکه روز به روز آن را بارورتر کرده و هر آن چه داریم در این راه به یاری می طلبیم...

و اما دوستان:

پیشاپیش فرا رسیدن بهار دگری از زندگی ، هدیه یکتای خداوندی را به شما، فرزندان سرای پهناور کوروش بزرگ، ایران، شادباش می گویم و سال نیکی را همراه با تندرستی، شادکامی و بهروزی برای همه شما به همراه خانواده های گرامیتان آرزو می کنم.

و در پایان شعر زیبای بهار را، که با صدای ماندگار بنان در ذهن و جان ما حک شده است، به شما پیشکش می کنم:

تا بهار دلنشین آمده سوی چمن/ ای بهار آرزو بر سرم سایه فکن
چون نسیم نوبهار بر آشیانم کن گذر/تا که گلباران شود کلبه ی میران من
تا بهار زندگی آمد بیا آرام جان/تا نسیم از سوی گل با من بیا دامن کشان
چون سپندم بر سر آتش نشان بنشین دمی / چون سرشکم در کنار بنشین نشان سوز نهان
بازا ببین در حیرتم بشکن سکوت خلوتم/چون لاله ی تنها ببین بر چهره داغ حسرتم
ای روی تو آئینه ام عشقت غم دیرینه ام/بازا چو گل در این بهار ، سر را بنه بر سینه ام

دکتر مصدق، گران مایه مرد ایران زمین

2010-03-04T15:58:00.000-08:00

«چه زنده باشم و چه نباشم،اميدوارم و بلكه يقين دارم كه اين آتش خاموش نخواهد شد و مردان بيدار كشور اين مبارزه ملّي را آنقدر ادامه مي‌دهند تا به نتيجه برسد.» دکتر محمد مصدق

نوشتارها درباره این آزادی خواه ایران زمین بسیار است، آنقدر زیاد که شاید برای من با این دانش خُردم مجالی نباشد، ولی چگونه می توان در سال روز درگذشتش از او یادی نکرد و او را نستود؟ از او که جرمش آزادی خواهی بود و گناهش عشق!!! عشق به ایران و ملت ایران، ایرانی آزاد، ایرانی سربلند، ایرانی مستقل...

دکتر مصدق نماد آزادی خواهی و پرچم دار استقلال طلبی برای ایران در تاریخ معاصر کشور ماست. هدف ما از ستایش مصدق بت ساختن از او نیست، چرا که این کار با اندیشه های والا و انسانی او سر سازگاری ندارد. شعله فروزان بنیان و حرکتی که دکتر مصدق در ایران پی نهاد هیچ گاه خاموش نخواهد شد، اندیشه های او بسان رودی زلال شد که تاکنون جاری بوده و تا رسیدن به دریای بی کران آزادی و استقلال ایران ادامه خواهد داشت، و هیچ مانع سرسختی چه از آهن و چه از سنگ یارای بستن این راه را نداشته و ندارند، این رود راه خود را خواهد یافت و به سرانجامِ روشن خود خواهد رسید. آری... کمتر کسی است چون او چنان عاشق و پاک باز بدون هیچ چشمداشتی برای کشور خود و برای ملت خود در راه آزادی گام بردارد و به بهای زندگی خود به آرمان های ملتش رنگ حقیقت بخشد.

محوریت شخصیت دکتر مصدق در دو اصل آزادی و استقلال خلاصه می شود و هر آن کس که بخواهد در مکتب او پای نهد باید به این دو اصل بدون هیچ شرطی باور داشته باشد. وی در راه رسیدن به این دو گوهر ارزشمند نه تنها ستاره درخشان تاریخ این مرز و بوم شد، بلکه نمادی شد برای سایر ملل استعمار زده. جنبش وی سر لوحه ای شد تا دیگر مللی که صدای خرد شدن استخوانهایشان در زیر چکمه های استعماری شرق و غرب به گوش می رسید، به اندیشه رهایی خود بیافتند. چه بسا رهبرانی که از وی الهام گرفتند و چه بسا استعمارگران و زورگویانی که به خاطر مبارزات او خواب را بر خود حرام دیدند. او کسی بود که با بنیان نهادن سیاست اصل بیطرفی و جنبش عدم تعهد بار سنگین تعهد بسیاری از ملل در بند به غرب و شرق را برداشته و راه استقلال و سرفرازی را به آنها نمایاند. چنین گفته میشود که صندلی دکتر مصدق در دادگاه لاهه، دادگاهی که در آن خوش درخشید و از حقوق ملت ایران برای در اختیار داشتن نفت خود پیروزمندانه دفاع کرد، هنوز به کناری نهاده شده و بسیاری به یاد و خاطره این آزاد مردِ جهان از آن دیدن می کنند.

بسیاری از چهره های مطرح دیگر ملل جهان از دکتر مصدق به نیکی یاد کرده و میکنند و وی را الهام بخش حرکت خود در راه آزادی خواهی میدانند، در میان آن ها همین بس که به بزرگ مرد تاریخ هند جواهر لعل نهرو اشاره کنم: نهرو همواره خدمات این مرد بزرگ را به کشورهای غیر متعد می ستود و او را پیشگام مبارز ه برای غرور ملی، آزادی و شرافت می نامید، هنگامی که در تهران بود نامه ای از نهضت ملی درباره فشارها و حبس دکتر مصدق و قتل دکتر فاطمی دریافت نمود و این موضوع را با شاه ایران در میان گذاشت، شاه در جواب گفت: اين افراد بر ضد حكومت قيام كردند، خود شما هم به همين جرم به زندان رفتيد! نهرو پاسخ مي‍دهد:«زندانبان من انگليسي‍ها بودند و مردم هند، زندان من و گاندي را گلباران كردند. ولي زندانبان نخست وزير سابق و ملّي كنندة نفت، پادشاه ايران است!» وی در جاي ديگر مي گويد : در قرن ما، آسيا سه مرد بزرگ به وجود آورد كه در جهان تاثير نمايان گذاشتند اين سه مرد بزرگ يكي گاندي، دومي مائو تسه تونگ و سومي مصدق است.
در جاي ديگر در طي يك سخنراني طولاني راجع به ايران مي گويد: «آيا آسيا بعد از ٤٠٠ سال خمودگي و سستي امروز دوباره قد علم كرده است؟ به واقع مساعي و فداكاري ايران در مورد ملي كردن نفت دنيا را تكان داد.لازم به ذكر است كه مردم هند به رهبري گاندي به اشغال بيگانگان خاتمه داده و دولت بريتانيائي را حذف و دولت هندي در آن برقرار كردند اما باز هم نفوذ بريتانيا باقي مانده و البته با توجه به اينكه هند در اشغال مستقيم بيگانگان بود و به شدت موجب نفرت مردم شده بود اين كار خيلي غيرطبيعي نبود و البته هند نفت هم نداشت، ولي مصدق كمر اين امپراطوري استعماري را در جهان خرد كرد.»

آری... دکتر مصدق کمر استعمار به ویژه استعمارگر پیر را خرد نمود. روزي نامة ديلي تلگراف انگلستان، دشمن سرسخت نهضت ملّي ايران ، راجع به مصدّق چنين مي نويسد: «در سرسراي شهرت، نام مصدّق نخست وزير مخلوع ايران، در صدر صف طولاني آن عدّه رهبران ملّي كه اقدام به تاراج اموال بريتانيا در سراسر دنيا زده اند، بياد خواهد ماند. سرمشق مرض واگيري كه مصدّق به جهان داد، بعد از او توسعه پيدا كرد. زيرا او نشان داد كه يك كشور ضعيف با مردم متعهّد مي‍تواند با بريتانيا درافتاده و بمقصود برسد. صفي طولاني از شاگردان مبارز و متجاوز مصدّق در سرتاسر جهان از پند و اندرز او سود بردند. سرهنگ ناصر كانال سوئز و بالاخره تمام سرماية ما را در مصر بلعيد. سيلان و اندونزي از مصر و مكتب مصدّق پيروي كرده و دست رد به سينة ما زدند. كوندا رئيس جمهور زامبيا هم به اين شيريني گازي زد .يكي از آخرين مديران مصدق دكتر نايور است كه كليه بانك‌هاي خارجي را در تانزانيا با پرداخت خسارت جزئي ضبط كرده است.» و حتي چرچيل به صراحت گفته بود « زيان مبارزه لفظي و سخنان مصدق در لاهه براي ما كمتر از خطر حمله نظامي مائو نيست!»

دکتر مصدق نماد دموکراسی و برقرای حکومت ملی در ایران است. وی با پی ریزی جبهه ملی، دموکراسی ایرانی را پدید آورد. نام جبهه ملی نخستین بار بر گروهی گذاشته شد که همراه دکتر مصدق برای اعتراض به آزاد نبودن انتخابات دوره شانزدهم مجلس شورای ملی در دربار تحصن کردند. این جبهه با پیوستن حزب ملی ایران و سپس پان ایرانیست به عنوان پایگاه مبارزه برای ملی شدن صنعت نفت مطرح شد. ولی با کودتای 28 مرداد و دستگیری دکتر مصدق و یاران وفادار به او فعالیت آن متوقف شد. این نهضت شاگردان زیادی را تربیت کرد چنانکه آن ها با گسترش نارضایتی ها برای ادامه راه آزادی و استقرار دموکراسی اقدام به تاسیس جبهه دوم، سوم و چهارم نیز نمودند. تلاش های دکتر مصدق برای برپایی جبهه دوم و سوم در دوران حبس و تبعید، در حالی که به شدت تحت نظر بود، حاکی از پایداری و استقامت او در راه خویش است.

دکتر مصدق به الگویی برای دموکراسی خواهی و آزادی خواهی در ایران تبدیل گشت چرا که او تنها فردي در تاريخ ايران مي‌باشد كه دموكراسي را به معناي واقعي برقرار كرده است. به جرات می توان گفت که آزادی که دکتر مصدق بدان باور داشت حتی بر آزادیِ آزادترین کشور ها نیز برتری دارد. وی در دوران نخست وزیری خود، نوشتن هرگونه مطلبی درباه خود در روزنامه را آزاد اعلام نمود. مطالبی که شاید انتشار آن در کشورهای دموکراتیک جرم تلقی شود!!! او به باورهای گوناگون احترام میگذاشت و آزادی اقوام را در مشارکت سیاسی و فعالیت قومی و زبانی در چارچوب قانون تایید می نمود. از سخنان دکتر مصدق در رابطه با آزادی، استقلال و قانون چنین است:

«هيچ قانوني بالاتر از اراده ملت نيست، قانون اساسي براي ملت است، نه ملت براي قانون اساسي. قانون ها، مجلس‌ها، دولت‌ها همه براي خاطر مردم بوجود آمده اند نه مردم براي خاطر آنها. مردم به آزادي راي داده اند نه به حفظ و حراست از قوانيني كه حقوق مسلم مردم را تامين نمي‌كند. اگر زندگي توام با آزادي و استقلال نباشد، به قدر پشيزي ارزش نخواهد داشت. در حكومت مشروطه تنها يك قدرت اصيل و لايزال موجود است وآن نيروي ملت است.كسي كه ٥٠ سال در راه آزادي مبارزه كرده و زندان و تبعيد ساليان دراز را در اين راه متحمل شده ،هيچ لذتي را نمي‌تواند با حفظ آزادي عقيده و بيان ‌برابركند »

سخن گفتن در رابطه با دکتر مصدق بسیار طولانی تر از آن است که بتوان آن را در این نوشتار کوتاه گنجاند، ولی هدف از این نوشتار تنها یاد او بود و بس، یادی که همواره زنده است، یاد از کسی که در ماندگاریِ اندیشه اش میرایی راه ندارد و سخنش سخن تمام آزادی خواهان جهان است.
در پایان اینکه وی در 14 اسفند سال 1345 خورشیدی، در سن 84 سالگی، پس از گذراندن مدت مدیدی در تبعید، تنها به جرم وطن دوستی و آزادی خواهی، در اثر ابتلا به سرطان درگذشت.

دکتر مصدق گرامی، راهت ادامه دارد و یادت همیشه در خاطر تمامی آزادی خواهان و به ویژه جوانان این مرز و بوم خواهد ماند.

منابع:
مجموعه مقالات تارنگارشناخت بهتر و نقد دکتر مصدق http://naghddrmosadegh.blogfa.com/
مجموعه مباحث ویکی پدیا درباره دکتر مصدق، جبهه ملی و کودتای 28 مرداد
چکیده ای از زندگی نامه دکتر مصدق

جشن زیبای سپندارمذگان

2010-02-15T11:21:00.000-08:00

سپندارمذگان نزدیک است، روز گرامیداشت زن، روز عشق در مفهوم ایرانی آن...

جشن فرخنده سپندارمذگان، یادگار ایران باستان و نماد فرهنگ و تمدن ژرف و کهن این زاد بوم آریایی است.، چه بسا که بسیاری از هموطنان این مرز و بوم یادمان های زیبا و پر مفهوم سرزمین جاویدان خود را از یاد برده اند و به فرهنگ بیگانگان در آن سوی آبها، که دارای پایه و بنایی افسانه ای است دل بسته اند. غافل از اینکه در آیین ها و رسوم کهن سرزمین خویش گنجینه ای از جشن های و مناسبت هایی بس زیباتر با تکیه بر مفاهیمی برگرفته از طبیعت، این شاهکار پروردگار بزرگ، داشته و دارند.

امروز پیامی از یکی از دوستان به نام آرمیتی دریافت کردم که در آن به شرح مفهوم نام زیبای خویش و ریشه یابی سپندارمذگان پرداخته بود، حیفم آمد که این نوشتار را در تارنگار خود نگذارم:

«آرمیتی یکی از مفاهیم مجردی است که در گاتها، سروده های شخص زرتشت، از آنها نام برده شده است. این مفاهیم کمی بعد، یعنی در بخش هفت هات اوستا که به دلیل شکل نوشتاری فاصله زمانی کمی با گاتها دارند، به نام امشاسپندان خوانده شدند. معنای تحت الفظی امشاسپندان، فزایندگان نامیراست. اصولاً سپنتا که به اعتراف گزارش (ترجمه) پهلوی همان فزایندگی است، اصلی محوری در اندیشه زرتشت دارد. یعنی این مفاهیم مجرد خصلتی جالب دارند؛ هرگز نمیمیرند، بلکه مرتباً در حال افزایشند. چیزی که بنظر با هیچ قاعده فیزیکی جور در نمیآید اما اگر خوب دقت کنیم نمونه های آنرا هم در روان و کنش مردمان و هم در ارتباطات جهانی پیدا میکنیم ساده ترین امثال آنها اندیشه است و دانش و اراده و صد البته عشق...
در میان امشاسپندان آرمیتی جای خاص دارد؛ هیچیک از امشاسپندان، به غیر از اهورامزدا و آرمیتی در جملات گاتها حالت منشأ یا آغازگری را نمییابد.
آرمیتی علت است و اصالت، همچون اهورامزدا؛ اما آرمیتی بر خلاف اهورامزدا که از نظر دستوری خنثی است، حالت تأنیث دارد.

بر سر معنای آرمیتی اختلافات فراوانی هست؛ از سویی واژه های ارم و آرامش و حتی عشق به معنای زمینی آن (دوشارم) از این کلمه سرچشمه گرفته اند. در عین حال میبینیم که روز این زن، بنام عشق جشن گرفته میشود. اما از طرف دیگر دیدگاهی سنتی، سعی دارد که او را از تخت خویش پائین بکشد و به معانی فروتنی و اطاعت و تواضع و پارسایی که شایسته زنان است، محدود نماید. (که اگر خوب دقت کنید در عشق همه این نتایج حاصل میگردد) هنگام شمارش او را نه تنها از اشا بلکه از شهریور هم پایین تر میداند، ولی بنا به گفته خود گاتها، از اوست که اشا یا هنجار جهانی پی میگیرد و هرکس آنرا دون بدارد، دروغگویی بیش نیست»
آرمیتی عشق استعشق بی پایان
عشقی بی انتظار

عشقی که هر چه بورزی بیشتر میشود
تقسیمش کنی، نثارش کنی، زیاد و زیادتر میگردد
عشقی که وصالش آرامش میبخشد
عشق چون محبت مادر

عشق چون مهربانی پدر

عشق چون حسرت به وصال نشسته عاشقی

عشق چون حس زیبای به آغوش کشیدن دلداری

برای همین

بشنو از من

هر روز را که خواستی عشق بورز

روز بهانه است، عشق را دریاب

دریغش مدار

که هر چه بورزی و روز و شب اش را بهانه کنی، فزونتر میگردد

همه کینه ها را از دل دور بدار

خورشیدی بشو که بی چشمداشت بر همه میتابد

میدانی

امروز بیش از هر روزی نیاز به بودن کنار هم داریم

لازم داریم که بدانیم تنها نیستیم

برای همین هم راهکار ساده و بی هزینه ای را پیشنهادت میدهم؛

لبخندی از مهربانی را از غریبه ای، دریغ مدار

او را چون دوستی صد ساله و قوم و خویش گرامی بدار

محبت کن

با زبان، با عمل، هر چه از دستش برمیآید، چه کوچک و چه بزرگ

چراکه عشق را عدد نیست

بگذار احساس کند که در خلوت سرد شهر، تنها نیست

برای خواندن نوشتار پیشین تارنمای من درباره سپندارمذگان می توانید اینجا کلیک کنید. همچنین یکی از برگه ها ی شادباش این مناسبت را که در تارنمای جشن های ایرانی برای هموطنان ارائه شده است به شما پیشکش می دارم. می توانید آّهنگ اسفندگان به مناسبت جشن ملی اسفندگان را در اینجا گوش کنید.

جشن سپندارمذگان بر تو فرخنده باد هموطن،

برای دیدن برگه شادباش با کیفیت بالاتر روی آن کلیک کنید.

حقوق بشر و پرسش های مرتبط با آن

2010-01-25T06:45:00.000-08:00

در این روز ها که بحث حقوق بشر بیش ازهر زمانی رایج شده است، ترجیح دادم که در رابطه با این موضوع مهم و حیاتی و پرسش های مرتبط با آن نوشتاری را در وبلاگ خود بگذارم. چرا که آگاهی دقیق از این حقوق به ویژه پاسخ دادن به بسیاری از سوالات و ابهاماتی که در ذهن بسیاری از ما وجوددارد ضروری می نماید. نوشتار زیر برگرفته از فصل چهار کتاب« دموکراسی چیست» نوشته ی دیوید بیتهام و کوین بویل میباشد. این کتاب به سفارش یونسکو به منظور آموزش دموکراسی و حقوق بشر نگاشته شده و توسط شهرام نقش تبریزی به زبان فارسی برگردان شده است.

1-حقوق بشر چیست؟

حقوق بشر و آزادی های اساسی، حقوقی فردی هستند که ریشه در نیاز ها و قابلیت های انسان دارند. شاید بتوان گفت که به رسمیت شناختن حقوق بشر و ابداع تمهیداتی برای دفاع از آن در قوانین بین الملل مهم ترین پیشرفت اخلاقی بشر در سده اخیر است. جامعه بین الملل به توافقات و پیمان های بسیاری در مورد حقوق بشر نایل شده است. هدف از تهیه این اسناد عبارت است از: رسیدن به تعریفی مورد توافق در مورد حدود آزادی ها و حقوق بشر و نیز متعهد ساختن دولت ها به انجام اقدامات ضروری برای تضمین قانونی و عملی دفاع از این حقوق در کشور های مربوطه.اعلامیه جهانیمنبع اصلی اندیشه حقوق بشر در جهان امروز اعلامیه جهانی حقوق بشراست که در تاریخ دهم دسامبر سال 1948 در مجمع عمومی سازمان ملل متحد به تصویب رسید. سازمان ملل در سال 1966 دو سند بین المللی به تصویب رسانید که اساس آنها حقوق اعلام شده در اعلامیه جهانی بود. این دوسند عبارتند از: میثاق بین المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و میثاق بین المللی حقوق سیاسی. اکنون دوسوم از کشور های جهان این سند ها را پذیرفته اند. همچنین سازمان ملل پروتکلی به نام پروتکل اختیاری برای میثاق حقوق مدنی و سیاسی به تصویب رسانده است که در صورت نقض حقوق افراد به دست دولت ها، به آنها حق ارائه دادخواست به هیئت ناظر این میثاق، یعنی کمیسیون حقوق بشر، را میدهد. از این حق تنها در زمانی که دولت مذبور این میثاق را پذیرفته باشد میتوان بهره جست که کمتر دولتی چنین کرده است.

برای دسترسی به مفاد اعلامیه جهانی حقوق بشر به زبان های فارسی و انگلیسی میتوانید به ترتیب اینجا و اینجا کلیک کنید.غیر از اسناد فوق پیمان های منطقه ای بسیاری نیز در رابطه به حقوق بشر وجود دارد که از اعتبار جهانی برخوردارند، ازجمله کنوانسیون آمریکایی حقوق بشر، منشور آفریقایی درمورد حقوق بشر و حقوق مردم و کنوانسیون اروپایی حقوق بشر که در اینجا مجال برای گفتگو در رابطه با آنها نیست.

2-تقسیم بندی حقوق بشر چگونه است؟
پذیرفته ترین شکل تقسیم حقوق بشر تقسیم آن به حقوق مدنی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است. این نحوه تقسیم بندی در لایحه بین المللی حقوق بشر نیز بکار گرفته شده است. برخی از حقوق سیاسی و مدنی عبارتند از: حق حیات، مصونیت از اعمال شکنجه، آزادی از کار اجباری، حق برخورداری از محاکمه عادلانه، آزادی فکر، وجدان، دین یا عقیده، آزادی در زندگی خصوصی، آزادی بیان، آزادی شرکت در انجمن ها و فعالیت های اجتماعی. این آزادی ها نیازمند وجود دولتی هستند که از مداخله در امور گروه ها و افراد خودداری کند. اما در عین حال همین آزادی ها اجبارهایی را نیز بر دولت برای انجام اقداماتی تحمیل می کند، به عنوان مثال در نظر گرفتن بودجه ای برای ایجاد یک سیستم قانونی کمک به فقرا و اقشار کم درآمد جهت تضمین دفاع از حقوق آنها در دادگاه ها در صورت مواجهه با اتهامات حقوقی، در نظر گرفتن هزینه ای دولتی برای تضمین دسترسی اقلیت ها ی ملی به رسانه ها و ...
حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی
در این حیطه می توان به این موارد اشاره نمود: حق برخورداری از تغذیه سالم، سطح زندگی قابل قبول، در آمد یکسان در مقابل کار یکسان، امنیت اجتماعی، اشتغال، حق اعتصاب، مسکن، تحصیل حق شرکت در فعالیت های فرهنگی. این حقوق عموما دولتی را میطلبند که هنگامی که افرادی به دلایلی، مثلا بیکاری یا معلولیت، قادر به دسترسی به حقوق خود نیستند، برای تامین این حقوق اقدام و تلاش کند.
آزادی از قید تبعیض
اصل مهمی که در مورد تمامی انواع این حقوق صدق میکند این است که هنگام اعطای آن به مردم، هیچ گونه تبعیضی از جمله تبعیض در جنسیت، نژاد، مذهب و یا اعتقادات در بین نباشد.

3- آیا برخی حقوق مهمتر از بقیه هستند؟تمامی جنبه های حقوق بشر با هم در ارتباط هستند و یکدیگر را تقویت میکنند. در برخی جوامع (توسعه یافته) برخی حقوق بدیهی شمرده میشود: مثل حق برخورداری از سطح معقول و مناسب زندگی، تحصیل، مسکن و ... در جوامع توسعه نیافته و فقیرتر دستیابی به این حقوق در درجه اول اهمیت قرار دارد. به هرحال در جوامع دموکراتیک حقوق اقتصادی و اجتماعی نیز مثل حقوق اساسی مدنی و سیاسی-یعنی حق زندگی در سایه قانون، مصونیت در مقابل دستگیری و بازداشت ها خودسرانه و برخورداری از آزادی بیان و اجتماعات- اساسی تلقی شده و باید تضمین شود.

4- آیا حقوق بشر مقوله ای جهانی است؟
بله، معیارهای جهانی حقوق بشر نیاز ها و قابلیت های مشترک همه افراد را در همه جای دنیا در بر می گیرد. البته جهان از ترکیب مناطق و فرهنگ های گوناگون به وجود آمده و نیز به کشور های غنی و فقیر تقسیم شده است. قوانین بین المللی حقوق بشر در وهله اول حقوق پایه و مشترک همه افراد را به رسمیت می شناسد و در فراسوی آن حق شکوفایی همه فرهنگ ها، از جمله فرهنگ های بومی را میپذیرد و از آن ها حمایت میکند.
در کنفرانس بین المللی حقوق بشر که در ماه ژوئن 1993 در شهر وین برگزار شد این گونه بیان شده که:
«کلیه حقوق بشر جهانی، وابسته و مربوط به یکدیگر و غیر قابل تفکیک هستند. جامعه ملل باید با حقوق بشر در تمامی جهان عادلانه به تساوی برخورد و در همه جا به یک اندازه بر آنها تاکید کند و برای آنها جایگاهی مساوی در نقاط مختلف دنیا قائل شود. در عین حال باید ویژگی های ملی و منطقه ای و گوناگونی زمنیه های تاریخی، فرهنگی و مذهبی مدنظر باشد، وظیفه دولت ها این است که علی رغم داشتن سیستم های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی گوناگون، حقوق و آزادی های اولیه بشر را ترویج و از آن حمایت کنند. (سند نهایی، بند3)»

5- آیا ابراز نگرانی بین المللی در مورد نقض حقوق بشر در یک کشور قانونی است؟اصل عدم مداخله کشور ها در مسائل داخلی یکدیگر یکی از اصول اساسی نظم نوین جهانی است. (Modern International Order) اما رشد جهانی جنبش هواداری از حقوق بشر و توسعه مداوم معیارهای جهانی حقوق بشر باعث پیدایش اصل جدیدی شده است که رفتار دولت ها با ملت های خود را خارج از قلمرو امور همگانی و جهانی نمی داندو انتقاداتی را که از سوی دولت های خارجی یا سازمان های غیر دولتی می پذیرد، به عنوان مداخله در امور داخلی آن کشور قلمداد نمی کند.در کنفرانس بین المللی حقوق بشر تاکید میشود که «ارتقای حقوق بشر و حمایت از آن وظیفه مشروع جامعه بین الملل است» (سند نهایی، پاراگراف دوم)

6-آیا یک حکومت دموکراتیک میتواند تحت شرایطی به طور قانونی برخی حقوق را محدود نماید؟
بر اساس معیارهای بین المللی میتوان برخورداری از برخی حقوق را به خاطر مصالحی از جمله حفظ حقوق دیگران، نظم عمومی، اخلاق جامعه و امنیت ملی محدود ساخت. اما برخی دیگر از حقوق هستند که محق به محدود کردن آن ها و محروم ساختن افراد از آن ها نیستیم. از جمله مصونیت از شکنجه، مصونیت از اعمال تبعیض و آزادی عقیده، حقوقی هستند که هیچ گاه در یک جامعه دموکراتیک نمی توان از آنها صرف نظر نمود.ضوابط محدود ساختن حقوق
ضوابطی که بر اساس آن ها میتوان برخی حقوق را محدود ساخت یا در آنها دخل و تصرف نمود در حقوق بین الملل مشخص و تعیین شده است. این ضوابط عبارتند از: معین بودن مورد و نحوه محدود ساختن حقوق در قانون، مشروع بودن هدف، به این معنی که هدفی که دنبال می شود با معیارهای بین المللی همخوانی داشته باشد و اثبات ضرورت انجام چنین کاری بر اساس اصول حاکم بر جوامع دموکراتیک. همه این ها به این معنا است که دولت باید بتواند ثابت کند که اقداماتش در جهت محدود ساختن برخی از حقوق معقول و متناسب هستند و از انجام اقدامات افراطی خودداری کرده است.
شرایط استثنایی
نتیجه اینکه سرکوب یک حزب سیاسی را هیچ گاه نمی توان موجه دانست مگر در مواردی خاص و آن هنگامی است که سازمانی به عملیات غیر قانونی و خشونت آمیز روی آورده باشد. به همین ترتیب سانسور مطبوعات هم بر اساس معیارهای جهانی حقوق بشر تنها در مواردی کاملا استثنایی مجاز تلقی میشود، نظیر اینکه نشریه ای قصد چاپ اطلاعات بسیار حساس را داشته باشد. در این صورت نیز باید در نزد دادگاه ثابت شود که چاپ چنین اطلاعاتی موجب به خطر افکندن زندگی افراد و یا تهدیدی برای امنیت کشور محسوب میشود.

7-آیا در شرایط ضروری میتوان حقوق بشر را به حالت تعلیق در آورد؟تعلیق موقتی برخی حقوق مدنی و سیاسی در شرایطی که ضرورت همگانی ایجاب میکند و تهدید برای حیات ملت وجود دارد مجاز شناخته شده است، ولی باید وجودِ چنین شرایطی رسما اعلام شود. توجیهی که عموما دولت ها برای استفاده از اختیارات فوق العاده خود به آن متوسل می شوند، وجود کشمکش های خشونت آمیز قومی و سیاسی در کشور است. در چنین شرایطی معمولا به پلیس و دیگر نیروهای امنیتی قدرتی بیش از حد معمول برای دستگیری و بازجویی داده شده و حبس های بدون محاکمه رواج می یابد. حکومت های دموکراتیک با اکراه به اختیارات فوق العاده خود متوسل شده و اصل استفاده از اختیارات ویژه را در کمترین حد، در کوتاهترین مدت و با حداکثر مراقبت برای جلوگیری از سوء استفاده به کار می بندند. با این حال حقوقی وجود دارند که تحت شرایط ویژه نیز نمی توان آنها را به حالت تعلیق در آورد یا محدودشان نمود مثل: حق حیات، آزادی عقیده و وجدان و مصونیت از اعمال شکنجه. این حقوق به عنوان حقوق محدودیت ناپذیر هستند.

8-آیا یک حکومت دموکراتیک میتواند به طور قانونی کسی را از حقوق شهروندی محروم کند؟اصولا دولت ها دارای حق تعیین اینکه چه کسی می تواند به عنوان عضو جامعه پذیرفته شود یا اینکه حق شهروندی را چگونه میتوان کسب کرد هستند؛ ولی به هنگام به کار گیری این اختیار نباید روش های تبعیض آمیز در پیش بگیرند، مثلا اتخاذ سیاست هایی مبتنی بر تبعیض نژادی به هنگام مهاجر پذیری مذموم است. همچنین دولت ها مجبور هستند که آزادی ها و حقوق اساسی مقیمان خارجی که به طور قانونی در کشور سکنی گزیده اند را تضمین کنند.

9-آیا در نظام های دموکراتیک برای اقلیت ها نیز حقی در نظر گرفته شده است؟در معیارهای جهانی حقوق بشر تضمین های خاصی برای اقلیت ها اعم از مذهبی، فرهنگی، ملی و زبانی در نظر گرفته شده است. این اقلیت ها نه تنها حق داشتن امکاناتی برای به رسمیت شناختن موجودیت خود را دارند بلکه حق دارند تا دولت را وادارند تا از هویت آنها دفاع کند و شرایطی را به وجود آورد که آن ها بتوانندآن هویت را به دیگران بشناسانند. افرادی که به اقلیت ها تعلق دارند باید ازکلیه حقوق دموکراتیک برخوردار باشند. مانند شرکت درمسائل کشور و شرکت در تصمیم گیری هایی که بر جامعه آنها تاثیر گذار است. حقوق اقلیت ها در اعلامیه سازمان ملل در مورد اقلیت ها (اعم از ملی،قومی،مذهبی و زبانی) تصریح شده و در مجمع عمومی سازمان ملل به تصویب رسیده است. در واقع رویکرد مثبت به اقلیت ها محکی برای دموکراتیک بودن جوامع محسوب میشود.

سوالاتی که بیان شد بخشی از پرسش هایی بود که ممکن است برای هر کسی پیش آید، البته سوالات بسیار بیشتری در حیطه حقوق بشر قابل طرح است. در نوشتارهای بعدی رابطه حقوق بشر (اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و مدنی) با دموکراسی و همچنین نحوه دفاع از این حقوق را بیان خواهم نمود.

زرتشت، پیام آور راستی و آزادی

2009-12-25T17:35:00.000-08:00

«اوست که در آغاز با اندیشه اش فردوس را بیاراست و جهان را روشنایی بخشید و با خرد خویش راستی را بیافرید تا نیک اندیشان را پشتیبان باشد. ای مزدا اهورا، ای که در همیشه و همه حال یکسانی، با نیروی مینوی خویش فروغ ایمان را در قلب ما بر افروز- اهنودگات، بند 1، یسنا 31»
سه هزار و 747 سال پیش پیام آوری از آریاییان برخاست و سرود راستی و گزینش مبتنی بر خرد و اندیشه را برای مردمان به ارمغان آورد؛ سخنانی که به گفته خود او برای دروغ پرستان و بیدادگران ناگوار و برای راستی جویان و آزادگان دلپذیر و شیرین بود. پیام آور خردمندی که سخنان اندیشه بر انگیزش بر فراز زمان و مکان به پرواز درآمد و تا به امروز اندیشمندان بسیاری را در شگفت گستره و ژرفای مفهوم سه واژه ی کوتاه ولی زیبا فرو برد؛ آری...همان واژگانی که اگر رهنما و پیشرو زندگی هر انسان قرار گیرد از او انسانی بس وارسته خواهد ساخت. دانشمند امریکایی ویتنی (Whitney) می نویسد: « آیینی را که زرتشت در جزو پندار و گفتار نیک و کردار نیک غالبا تکرار کرده است بهتر و پاک تر از بیان عیسی است، آیا این سه کلمه دارای همه چیز نیست و اساس کلیه مذاهب شمرده نمی شود؟ شاید کسی در جواب بگوید آری، عشق عیسی را نیز می توان ضمیمه این اصول نمود، اما کسی را که اندیشه اش خوب و پاک است نه فقط عیسی، بلکه سراسر جهان و خالقش را دوستار خواهد بود، کسی را که اندیشه اش را پاک است لاجرم دل هم پاک است؛ همیشه اندیشه نیک اساس و بنیان حقیقی گفتار نیک و کردار نیک است.(کیانی، بزرگمهر، ص 50)»

هم چنین ابو منصور محمد ابن احمد دقیقی چنین می سراید:

چو یک چندگاهی بر آمد بر این/ درختی پدید آمد اندر زمین

از ایوان گشتاسب تا پیش شاه/درختی گشن بیخ و بسیار شاخ

همه برگ او پند و بارش خرد/کسی کو چنان برخورد کی مُرَد؟

خجسته پی و نام او زردهشت/که اهریمن بدکنش را بکشت...

اما دیگر پیامی که زرتشت، آن آریا نژادِ وارسته، برای مردمان جهان ارزانی داشت، پیام آزادی و انتخاب بود، آزادی و انتخاب که بی شک برخاسته از تفکر و اندیشه، این ویژگی جدایی ناپذیر از آدمی است. این زرتشت بود که هستی و سرشته ی انسان را شناخت و هر آنچه گفت، سخن از ذات انسان و راز منش و زندگی او بود. در دوره باستان زرتشت را می توان نخستین کسی دانست که اصل دموکراسی و اختیار آدمی را زمزمه کرده است" «... اینک گوش فرا دارید و سخنان مرا بشنوید، ای کسانی که برای شنیدن اینجا آمده اید، مرد و زن بایستی خود اینچنین با رایزنی خویش و اندیشه راه خود را برگزینید و این است آموزش هایم...» و « پروردگارا کسی که اندیشه اش نیک یا بد باشد، کردار و گفتار و وجدان او نیز به نیکی یا بدی خواهد گرایید، راهی که اندیشه با آزادی اختیار کند اراده و پیمان نیز از آن پیروی خواهد کرد و با آن هماهنگی خواهد داشت، بنا به حکمت تو ای مزدا سرنوشت آن ها از هم جدا و متمایز خواهد بود-سپندگات، هات 48، بند 4» در نظام فکری زرتشت بشر از هویت و اصالت تاریخی بر خوردار و زندگی سرشار از واقعیت های وجودی اوست. همچنان که در گاتها دنیا، دنیای واقعیت هاست و خبری از آرمان شهرهای دست نیافتنی افلاطون و فارابی نیست، در واقع هدفِ زرتشت از سرودن گاتها از میان بردن بدی با سلاح راستی (اشا) و بنا نمودن آرمانشهر ناملموس فلاسفه بر پایه منش انسانی و ویژگی های اخلاقی است. سخن زرتشت سخن زندگی است؛ سخن ازکار است، آزادی بشر در مقام اختیار و مسئولیت فردی اوست، سخن وی زندگی شادمانه دنیا در سایه نظام شهریاری مردمی و ملی است. ویل دورانت در این باره میگوید: « در زمان های متاخر که دین از دست پیامبران خارج شد در اختیار سیاستمداران قرار گرفت خدای بزرگ به صورت شاه عظیم الجثه ای در آمد که عظمت هولناکی دارد، بزرگترین کاری که به دست زرتشت انجام گرفت آن بود که خدای خود را به صورتی بیان کرد که برتر از همه این حرف هاست.» پس بی جهت نیست که ایرانشهر مهد تمدن جهان است، آریاییان حتی پیش از اینکه منشوری به نام منشورحقوق بشر کوروش کبیر را به جهان پیشکش نمایند، سر لوحه ای داشته اند که در آن سخن از آزادی، پایه و بنیان اصلیِ هستیِ یک جامعه مدنی، آورده شده است؛ سرلوحه ای که دل های اندیشمند و آزاده را به سوی نبرد آگاهانه با بدی ها و پیروزی جاودانه راستی فرا می خوانده و از ایرانیان مردمی دلیر و دانا ساخته است.

پنجم دی روزی است که زرتشت پس از چهل و هفت سال کوشش و پشتکار خستگی ناپذیر در راه گسترش راستی و درستی در جهان و فراخواندن مردمان به سوی یکتا پرستی و اَشا به روشنایی ابدی پیوست. این روز روزی است که آن پیام آور راستین جان را فدای راستی و آزادگی نمود و به دیگر آزادگان درس ایمان، شهامت و سربلندی داد. زاری و شیون در روز جان باختن زرتشت روا نیست، چرا که «از گریه و مویه کردن، هم در اوستا و هم در ادبیات پهلوی به عنوان نشانه های حضور اهریمن یاد شده است. (داودی، مهدی، صص16 و 17)» پیام زرتشت پیام شادی است، او بر این بود که ما انسان ها شادی فزاینده زندگی را باور کرده و در راه اَشا و گستردن آن در جهان با او همراه و همگام شویم. پس در این روز بر روان پاک زرتشت درود و آفرین فرستاده و از پروردگار یکتا می خواهیم که ما را برای گام برداشتن در مسیرِ دست یازیدن به خواسته و هدف والای زرتشت یاری رساند.

در پایان برای شما چند سخن از بزرگان درباره زرتشت بزرگ، پیامبر راستین ایران زمین می آورم:
تاگور: «زرتشت بزرگترین پیامبر پیشکوست بود که راهِ آزادیِ انتخاب در امور اخلاقی را به روی آدمی گشود.»
نیچه: «زرتشت نخستین کسی بود که در پیکار نیکی و بدی، اخلاق را در حکمت عقلی بیان کرد که قدرت و اصل و غرض آن همه در خود آن است، این است کار نمایانِ زرتشت.»
ویل دورانت: «انسان مطابق تعالیم زرتشت، سرباز پیاده شطرنج نیست که در جنگِ جهان گیرِ دایمی، بدون اراده خود در حرکت باشد، بلکه آزادیِ اراده دارد.»
روژه گارودی: «زرتشت نخستین پیکره ساز عظمت انسانی، بُعد تازه ای به آدمی بخشید، بُعدی به استواری ستون فقرات و به دوری قطب که با آن انحراف های طبیعت را برای انسان ریشه کن کرد و آن را در خدمت تاریخ نهاد، به یمن این جهد ملکوتی است که انسان توانسته پیامبرانه در آینده و سرنوشت خود دخیل باشد.»
هگل: « راستی پایه ی فرهنگ اهورایی و ریشه اخلاق فاضله است.»
ابراهیم پور داود: «زرتشت در میان اقوام هند و اروپایی، نخستین و یگانه پیغمبری است که آیین یکتا پرستی آورد.»

منابع:o اندیشه های زرتشت پیامبر ایران باستان، مهدی داودی، انتشارات سایه نیما، 1387
o خرده اوستا، ترجمه و تفسیر موبد اردشیر آذرگشسب، انتشارات فروهر، 1380
o سرود های زرتشت، ترجمه بزرگهمر کیانی، تفسیر از استاد ابراهیم پورداود ، انتشارات جامی، 1388
o هفته نامه خبری-فرهنگی امرداد، فرید شولیزاده، روزی که پیام آور آریایی به روشنایی پیوست، صفحه 5 ، 28 آذر 1388، سال دهم

مبانی دموکراسی و حاکمیت ملی

2009-10-28T17:08:00.000-07:00

دمکراسي يعني تامين حقوق اجتماعي مساوي براي همه افراد جامعه. قانون اساسي دمکراتيک يعني سند تضمين اين حقوق مساوي. اين حقوق شامل حقوق طبيعي و فردي انسان ها مي شود و همه حقوق اجتماعي و سياسي مربوط به روابط بين افراد جامعه و شرکت افراد در اداره امور جامعه منتج از همين تضمين حقوق مساوي است. به اين ترتيب، همه افراد جامعه، صرف نظر از خواسته ها و تمايلات و ميزان تحصيلات و آگاهي سياسي در امر اداره سياسي جامعه به ميزان مساوي فرصت مشارکت مي يابند.
دمکراسي يک سمت گيري سياسي نيست. بلکه دمکراسي چارچوبي است براي فعاليت سياسي همه افراد جامعه. طبيعي است که همه افراد جامعه به يکسان نمي انديشند و نتيجه دمکراسي اين است که برآيند نظرات همه مردم، و نه نظرگاه و ديدگاه يک گروه، بر اداره جامعه حاکم است. اکثريت اعمال نفوذ بيشتري پيدا مي کند، اما اقليت حذف نمي شود و به سهم خود تاثيرگذار است. دمکراسي زمينه فعاليت سياسي همه افراد جامعه را – از راست افراطي تا ميانه و تا چپ افراطي – تامين مي کند و آزادي فعاليت آنها را به شکل مسالمت آميز تضمين مي کند. اين که يک گروه از روشنفکران – حتي با شريف ترين آرمان هاي سياسي – سعي کنند که سمت گيري سياسي جامعه را تعيين کنند، نفي دمکراسي است و از نظر همه هواداران دمکراسي محکوم است.
اولين مسئله در تحکيم ساختار دمکراسي پويائي و انعطاف پذيري قوانين اجتماعي با مرور زمان و رشد جمعيت و تغيير خواسته ها و جابجايي نسل هاست. قوانين جامعه نبايد به آساني تغيير پذير باشند تا ثبات جامعه متزلزل نشود و امنيت اجتماعي، اقتصادي، و سياسي بطور نسبي تامين شود. در عين حال قوانين و ساختار اجتماعي بايد به حد لازم و کافي انعطاف پذير باشد چنانچه امکان انعکاس خواسته هاي مردم را داشته باشد و بتواند براساس نيازهاي مردم و شرايط عيني و ذهني آنها تغيير و تکامل پذيرد. به اين جهت نمايندگان مردم مي توانند قانون وضع کنند و حد نصاب معيني از مردم نيز مي توانند وضع يا تغيير قانوني را پيشنهاد کنند.
آنچه در دمکراسي غيرقابل تغيير است حفظ و تامين حقوق و آزاديهاي فردي مثل حق زندگي، آزادي وجدان، آزادي بيان، و امثال آن است. بعلاوه، حقوق و آزادي هاي اجتماعي که از برآيند آزاديهاي افراد حاصل مي شود مثل آزادي اجتماعات، آزادي مطبوعات و امثال آن نيز تضمين شده و غير قابل تغيير است. آنچه قابل دستکاري است، قوانين مربوط به روابط اجتماعي افراد و شيوه اداره امور جامعه در حيطه اقتصادي و سياسي و غيره مي باشد. البته آزادي هاي فردي نيز آنجايي که به روابط اجتماعي گره مي خورد، قابل بحث و تامل است مثل آزادي انتخاب مرگ (خودکشي به دستياري پزشک) و حق سقط جنين که از بديهيات نيست و قابل بحث است.
مسئله دوم در تداوم ساختار دمکراسي حفظ و تامين حق نظارت مردم بر کم و کيف اداره امور جامعه در همه جوانب و کنترل مردم بر همه نهادها – از نمايندگان مستقيم آنها گرفته تا اجزاء نهادهاي اجرايي و قضايي – است. نظارت و کنترل مردم مي تواند مستقيم يا غيرمستقيم باشد و مردم و نمايندگان مردم حق بازرسي و استيضاح هر نهاد و مقام دولتي را دارند. نظارت مستمر بر کار نهادهاي اداره جامعه توسط مردم لازم است تا مردم بدانند که هر نهاد دولتي کار خودش را انجام مي دهد و اختياراتي وراي آنچه که براي انجام وظايف قانوني خودش لازم است، ندارد. بعلاوه، مردم بايد نظارت داشته باشند بر اينکه آيا هر نهاد دولتي از اختيارات قانوني خودش حداکثر استفاده را براي انجام وظايفش مي کند و کار خود را به درستي انجام مي دهد و نيز در امور ساير نهادها دخالت نمي کند. به عبارت ديگر، ساختار نهادها به ديکته قانون، به علاوه ي نظارت مردم، شرايط لازم و کافي را براي "بازرسي و موازنه" سه قوه مقننه، قضائيه و مجريه در جامعه ايجاد مي کند. حاصل اين است که شفافيت سياسي و امکان بازرسي همه نهادهاي اداره جامعه توسط مردم حاصل شود و توازن قدرت چنان باشد که هيچ نهاد يا شخصي نتواند به تنهايي، و بدون خواست مردم، در جهت اداره امور جامعه تغييراساسي ايجاد کند.
يکي ازمشکلات عمده در راه استقرار دمکراسي عدم امکان عملي مشارکت فعال همه مردم در اداره امور جامعه است. به اين دليل است که عملا اداره سياسي جامعه، حتي در جامعه اي دمکراتيک مثل آمريکا، به دست اقليتي صورت مي گيرد که يا از نظر سياسي و يا اقتصادي از نخبگان جامعه هستند. بنابراين مي توان ادعا کرد که چنين دمکراسي در واقع دمکراسي نيست و دمکراسي بدون "عدالت اجتماعي" فقط دمکراسي ليبرال است و مفهوم واقعي دمکراسي را به معناي مشارکت آگاهانه و فعال مردم نمي تواند در جامعه پياده کند. از اين رو چپ بطور سنتي بر آن است که دمکراسي بدون تامين امکانات عملي براي مشارکت فعال و آگاهانه عموم مردم، از طريق ارتقاء سطح عمومي زندگي و بالا بردن سطح آگاهي عمومي و غيره، امکان پذير نيست. چپ سنتي بر آن بوده است که روشنفکران بايد هم و غم خود را مصروف استقرار "عدالت اجتماعي" کنند و تمرکز روي دمکراسي به عنوان يک هدف فقط مسير رسيدن به دمکراسي واقعي را طولاني تر مي کند. آقاي فريبرزرئيس دانا** در مصاحبه با اخبار روزچنين مي گويند.
"يکی از بحثهائی که ماهيت اتحاد را روشن ميکند، برداشت و تعريفی است که از دمکراسی داريم. دمکراسی ليبرال با دمکراسی مشارکتی متفاوت است. دمکراسی ليبرال بر توزيع درآمد اصراری ندارد. دمکراسی ليبرال ساختار موجود مالکيت و بنابر اين ساختار موجود قدرت را در واقع دست نخورده ميخواهد. دمکراسی ليبرال سطحی است، به عمق مسائل اقتصادی مثل ساختار قدرت و تملک و در اختيار داشتن منابع اقتصاد ملی توجهی نمي کند. در حاليکه دمکراسی مشارکتی به نهادهای مدنی وابسته است و بخشی از اين نهادهای مدنی متعلق به زحمتکشان است و با توزيع در آمد کار دارد. مسئله اصليش اين است تا زمانی که اين توزيع درآمدها عادلانه نشود بخش زيادی از جامعه به حداقل اجتماعی دست پيدا نمي کنند و آدمی که به حداقل های اقتصادی دست پيدا نکند، انسان آزاد نيست و انسانی که آزاد نيست، نميتواند دمکراسی بنا کند."
اين گفته انواع دمکراسي را تعريف ميکند. اما دمکراسي به معناي مشارکت همه مردم در اداره جامعه يک تعريف بيشتر ندارد و يک واقعيت بيشتر ندارد. شايد جزئیات مربوط به نحوه شرکت مردم در جوامع دمکراتيک گوناگون تفاوت داشته باشد، اما ماهيت تضمين امکان مشارکت همه مردم در سياست اداره کشور و در همه جوانب امور يکي است. آن چه در اينجا منظور دکتر فريبرزرئيس دانا است، سمت گيري حرکت جامعه است که عملا توسط نيروهاي سياسي تعريف مي شود. استقرار دمکراسي به همه نيروهاي سياسي و روشنفکران فرصت آن را خواهد داد که با وسواس نيروهاي متحد سياسي خود را براي توجه به عمق مسائل اقتصادي انتخاب کنند. اما براي حضور دمکراسي نمي توان نيرويي را – حتي حزب اللهي ها را- ازصحنه مشارکت سياسي حذف کرد. البته من با ايشان موافق هستم که ثروت هاي ملي و منابع کشور متعلق به همه مردم هستند و بايد ملي باقي بمانند و منافات اين امر با مشارکت مساوي همه مردم و استقرار دمکراسي ليبرالي روشن نيست. توزيع عادلانه درآمدها مسئله اي است که حاصل فعاليت سياسي در شرايط دمکراتيک است و حاصل مستقيم استقرار دمکراسي نيست. شايد نگراني واقعي ايشان از نيرو يافتن چنان نيروهاي سياسي ليبرال در چارچوب دمکراسي است. لازم به نظر مي رسد که ايشان نظرات خود را مشخص تر بيان کنند.
"دمکراسي اشتراکي" که منظور نظر آقاي رئيس دانا است، همان عدالت اجتماعي است که تحقق خواسته هاي عموم مردم از نظر امکانات رفاهي و بهداشتي و فرهنگي است و در نتيجه تلاش سياسي در چارچوب دمکراسي قابل تحقق است. اما تجربه شوروي و بلوک شرق به ما نشان مي دهد که عکس آن درست نيست و با تلاش براي استقرار عدالت اجتماعي و انکار اهميت دمکراسي فقط و فقط مي توان از هر دو هدف دمکراسي و عدالت اجتماعي دور شد. از آن جايي که دمکراسي احترام به خواسته هاي همه مردم است، وقتي که تحقق بيابد آنگاه جامعه دمکراتيک راه خودش را به سوي عدالت اجتماعي مي گشايد.
آيا واقعا جامعه دمکراتيک مي تواند راه خودش را به سوي عدالت اجتماعي بگشايد؟ براي آنان که به دمکراسي ايمان دارند، پاسخ مثبت است. اگر اعتقاد به عدالت اجتماعي به منظور بهبود وضعيت اجتماعي و اقتصادي عامه مردم است، بايد دانست که چنين بهروزي اجتماعي خواسته طبيعي اکثريت مردم است. پس با تضمين امکان مشارکت عامه مردم در امور سياسي کشور جامعه عملا به سوي بهروزي اجتماعي حرکت خواهد کرد. در تلاش براي استقرار دمکراسي، بايد اين نکته را درنظر داشته باشيم که دمکراسي مقطعي نيست و با يک همه پرسي تضمين و تثبيت نمي شود. دمکراسي تضمين دخالت همه جانبه مردم در روند اداره امور کشور است و البته يک شبه تحقق پيدا نمي کند، و عدالت اجتماعي هم يک شبه بر پا نمي شود. حداکثر خواسته واقع بينانه ما در مقطع فعلي مي تواند آغاز مشارکت همه جانبه مردم در حکومت کشور باشد.
يک نيروي سياسي مي تواند در اتحاد خويش با نيروهاي سياسي ديگر هرگونه شرط و شروطي را به هر دليلي قيد کند. اما وقتي که صحبت از دمکراسي و اتحاد براي استقرار دمکراسي مي شود، چنين اتحادي نمي تواند تابع سمت گيري سياسي هيچ يک از مولفه هاي اتحاد باشد. دمکراسي نبايد فداي تلاش براي استقرار عدالت اجتماعي شود. نيروهاي سياسي مي توانند بر اساس مواضع سياسي خود براي افزايش نيروي سياسي يا کسب قدرت با هم ائتلاف کنند. اما چنين ائتلافي براي استقرار دمکراسي فقط و فقط مي تواند براي مقابله با استبداد و افزايش نيروي دمکراسي خواهان باشد، نه سمت گيري سياسي جامعه پس از افول استبداد. البته چنين ائتلاف هايي در شکل گيري نظرات مردم موثر است و در جلب آراء آنان در مرحله بعد از افول استبداد کمک مي کند. يعني که ائتلاف نيروهاي سياسي بطور غيرمستقيم در سمت گيري سياسي جامعه موثر است. اما وقتي که صحبت از دمکراسي است، هدف مشارکت دادن همه مردم با هر اعتقاد سياسي به شرکت در اداره جامعه است.
ايمان به دمکراسي ايمان به توانايي خرد جمعي است. اگر قانون اساسي به اندازه کافي دمکراتيک باشد، و نيز انعطاف پذيري براي دمکراتيک ماندن در طول زمان هم داشته باشد، روشنفکران و فعالان سياسي مي توانند در چارچوب چنين دمکراسي همه تلاش خود را صرف سمت گيري حرکت سياسي جامعه به سوي عدالت اجتماعي کنند. اما اگر از اول شرط استقرار دمکراسي را سمت گيري سياسي جامعه تعيين کنيم، از همان ابتدا مهر باطل را بر دمکراسي زده ايم. دمکراسي يعني اداره جامعه به وسيله همه مردم، و نه اداره جامعه حتي به وسيله بهترين و انساندوست ترين نخبه هاي سياسي جامعه.
بايد به توانايي هاي خرد جمعي ايمان بياوريم و اطمينان داشته باشيم که مردم وقتي که ميدان پيدا کنند، راه خودشان را پيدا خواهند کرد و به دمکراسي در عمل خواهند رسيد و کم کم کشور را بسوي استقرار عدالت اجتماعي سوق خواهند داد.

منبع: http://hamwatanan.blogfa.com/post-32.aspx

ایران آزاد (نیایش ایران زمین)

2009-06-19T03:01:00.000-07:00

فریدون مشیری

آفتابت، که فروغ رخ « زرتشت » در آن گل کردست

آسمانت، که زخمخانه « حافظ » قدحی آوردست

کوهسارانت،که بر آن همت « فردوسی » پر گستردست

بوستانت، کز نسیم نفس « سعدی » جان پروردست

هم زبانان من اند

مردم خوب تو این دل به تو پرداختگان

سر و جان باختگان، غیر تو نشناختگان

پیش شمشیر بلا، قد برافراختگان، سینه سپرساختگان

مهربانان من اند

نفسم را پر پرواز از توست

به دماوند تو سوگند که گر بگشایند

بندم از بند، ببینند که آواز از توست

همه اجزایم با مهر تو آمیخته است

همه ذراتم با جان تو آمیخته باد

خون پاکم که در آن عشق تو می جوشد و بس

تا تو آزاد بمانی به زمین ریخته باد

نوشتاری درباره ی همایش یزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی در فرهنگسرای هنر

2009-05-23T04:37:00.000-07:00

همایش بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی در تاربخ 23 و 24 اردیبهشت در تهران برگزار گردید. روز نخست این همایش در مجموعه ی هنری آسمان واقع در خیابان شهید فلاحی زعفرانیه و روز دوم آن در ساختمان مرکزی فرهنگسرای هنر واقع در تقاطع طالقانی خیابان ولیعصر به انجام رسید. من با توجه به مشغله های زیاد درس و دانشگاه توانستم در روز دوم این همایش که یک پانل علمی درباره هنرهای سنتی شاهنامه بود حضور یابم. در حالی که به ساعت اول آن که به سخنرانی آقای سید مصطفی سعیدی اختصاص داشت نیز نرسیدم. با این وجود همان ساعاتی که در این همایش سپری کردم برایم بسیار پربار بود و سخنرانی های پر مایه و جذابی توسط اساتید ادبیات حاضر در این گردهمایی ایراد شد. اساتید سید مصطفی سعیدی، محسن هاشمی، عبدالمجید شرف زاده، سوسن بیانی، محمد مهدی هراتی وعزیزالله جوینی در باب جوانب گوناگونی از هنر در شاهنامه چون فن سینما، هنر نگارگری، آیین نثار و ...صحبت کردند .

یکی از مباحث جالب و در نظر بنده بدیعی که توسط جناب آقای دکتر هاشمی مطرح شد بحث سینماگری و ارتباط آن با فن بیان فردوسی حکیم و ابیات شاهنامه بود؛ در واقع با توجه به نمونه هایی که ایشان یاد آور شدند می بایست حکمت سینما گری را به حکمت شاعر توس افزود. چه بسا که این شاعر توانمند در جای جای توصیف صحنه های شاهنامه قواعد سینمایی را رعایت کرده است.
واژه سینما ریشه یونانی داشته که به معنای حرکت است. بدین معنی که ذات و بنیاد سینما در حرکت است و زمان مرده در آن حذف می شود. زمان مرده بازه ای است که حرکت دراماتیک و رویداد ویژه ای در آن صورت نمیپذیرد. با بررسی شاهنامه در می یابیم که این اصل در شاهنامه رعایت شده و دو تکنیک سینمایی Slow motion و Fast motion در بازگویی داستان های آن بکار گرفته شده است."شاهنامه در عین طویل بودن بسیار موجز است"
به دو نمونه زیر توجه کنید:

مرا دید و برجست و یاوه نگفت / دو گوشم بکند و همانجا بخفت

همانگونه که میبینیم در این بیت 5 فعل بکار رفته و نهایت ایجاز و اختصار در آن دیده می شود .
اما در صحنه هایی از داستان های شاهنامه که حساسیت، ظرافت و تاثیرگزاری بالایی دارد، تکنیک Slow motion و تطویل کلام با هنرمندی هرچه تمام بکار رفته و به خواننده فرصت داده شده تا بتواند با درکی عمیق تر به تصویر سازی صحنه ها در ذهن خویش بپردازد. برای نمونه در جنگ رستم و اسفندیار در صحنه زدن تیر به اسفندیار به دست رستم این فن به ظرافت هرچه تمامتر به کار رفته است:

بزد تیر بر چشم اسفندیار/ سیه شد جهان پیش آن نامدار
خم آورد بالای سرو سهی/ ازو دور شد دانش و فرهی
نگون شد سر شاه یزدان پرست/ بیافتاد چاچی کمانش ز دست
گرفته وش و یال اسب سیاه/ زخون لعل شد خاک آوردگاه
چنین گفت رستم به اسفندیار/ که آوردی آن تخم زفتی به بار

در ایجا عمدا سخنان رستم به اسفندیار را برای ما بازگو می کند تا به زمان دهد که عظمت شکست اسفندیار رویین تن را با تمهیدی که سیمرغ به رستم آموخت درک کنیم:

تو آنی که گفتی که رویین تنم/ بلند آسمان بر زمین برزنم
من از شست تو هشت تیر خدنگ/ بخوردم ننالیدم از نام و ننگ
به یک تیر برگشتی از کارزار/ بخفتی بر آن باره نامدار
هم اکنون به خاک اندرآید سرت/ بسوزد دل مهربان مادرت
هم آنگه سر نامبردار شاه/ نگون اندر آمد به پشت سیاه

هم چنین ایشان در باره عناصر سینمایی رنگ و نور و نحوه ی بکارگیری آن در صحنه های شاهنامه اشاراتی داشتند. فردوسی همچنان یک نویسنده فیلمنامه عمل میکند، شروع صحنه او با میزانسن نوری و پایان آن نیز با میزانسن نوری است؛ این شاعر توانا در توصیفات خویش به ما اطلاعات نوری داده و صحنه ها را با ترکیبات نوری در می آمیزد، بدون اینکه هیج یک از آثار نقاشانی چون رامبراند را دیده و یا با سبک اکسپرسیونیسم آشنایی داشته باشد. وی برای برجسته کردن صحنه های ویژه و جلب توجه به سوی آن ها از فنون نوری استفاده میکند. او واقف است که در روز ارزش نوری همه چیز با یکدیگر برابر است و در تاریکی شب میتوان با روشن کردن مواضعی ویژه آنها را شاخص نمود. برای مثال درخشش تیغه ها در صحنه های نبرد را با تاریک نمودن صحنه نشان میدهد.
بکارگیری فن نورپردازی را بخوبی میتوان در گذر سیاوش از آتش دید:

وزان پس به موبد بفرمود شاه/ که بر چوب ریزند نفت سیاه
بیامد دو صد مرد آتش فرو/ دمیدند گفتی شب آمد به روز
نخستین دمیدن سیه شد زدود/ زبانه برآمد پس از دود زود
زمین گشت روشن تر از آسمان جهانی فروزان و آتش دمان

فردوسی از لحاط منطق نوری بسیار خوب درک کرده است که شی منیر از منور ارزشمندتر است.
درباره رنگ در سینما میتوان اینگونه آغاز کرد که این عنصر در دو حالت واقع گرا و واقع گریز بکار گرفته میشود. کارکرد رنگ در توصیفات شاهنامه بی نظیر است. حتی مینیاتورهای ساخته شده در باب صحنه های شاهنامه به زیبایی اثر فردوسی نیست و به قولی در مقابل آن کم می آورد. ماهیت شی در تشبیه مزمحل می شود، درخشش، تُن و بسیاری از ویژگی های دیگر از طریق رنگ منتقل میشود. برای نمونه واژگانی که فردوسی برای رنگ سرخ استفاده کرده است شامل این هاست: عناب، عقیق، مرجان، لعل، نار، یاقوت، خون و ....
فردوسی تنها برای رنگ آمیزی این تشبیهات را بکار نبرده بلکه با رنگ بیان دراماتیک میکند.
رنگ چهره ها نیز در ابیات فردوسی نشان داده می شوند:

همه لشکر ترک از اشکبوس/ برفتند رخساره جون تندروس
*
جو آن نامه برخواند مرد دلیر/ رخ نامور شد به کردار قیر
زشادی چنان شد دل زار سام/ که رنگش سراپای شد لعل فام
همان من کشم کاویانی درفش/ رخ لعل دشمن کنم چون بنفش

خانم دکتر سوسن بیانی درباره ی آیین نثار و نثار بخشی ( گوهر افشانی) در هنر نگارگری شاهنامه به ویژه در رابطه با آثار محمد قدیمی نگارگر دوره ی شاه طهماسب سخنرانی نمودند. بنا بر اشارات ایشان در میان موضوعات فراوان و جذاب شاهنامه مقوله ی نثار مورد توجه قرار گرفته و توسط نگارگران و طراحان به تصویر کشیده شده است.
نثار اسم مصدر نثر و به معنای پراکندن و افشاندن است. مقصود افشاندن مواهب الهی بوده است. و تاکید بر آن بوده که آنچه مورد نثار قرار می گیرد از این گروه باشد؛ مثل گل افشانی(گل سرخ محمدی)، گلاب افشانی، بخور گردانی و بوی نیکو افشاندن در مجمرها، نور افشانی، شکر و نبات افشانی و ...
آیین نثار از رسوم دیرین ایرانیان بوده است و به اندیشه خانم دکتر بیانی دلیل این امر بخشش و دهشی است که دریای پارس به آنان الهام کرده است.
در تصاویری که در این همایش نشان داده شد در آیین نثار طبقی زرین ساخته شده و در میان آن در و گوهر زرین گذاشته و در مواقع خاص به پا و سر بزرگان می افشاندند.
ما ایرانیان این آیین را کماکان حفظ کرده ایم مانند شاباش ( شاه باش ) که بر سر عروسان می ریزند.
در شاهنامه آیین نثار در موارد متعددی آمده است که بیشتر این مناسبت ها مراسم شاهانه است؛ مانند گوهر افشانی در داستان جمشید و پیدایش نوروز :

بزرگان بر او گوهر افشاندند/ مهان پاک توران شهش خواندند

در روایات مختلف شاهنامه از گوهر افشانی و نثار سخن رفته است مانند : بر تخت نشستن پادشاهانِ با داد و دهش، پهلوانانی که پیروز از جنگ باز میگردند، استقبال از فرمانروایان، مراسم ازدواج و ... ( نثار بر عروس در دو داستان سیاوش و افراسیاب درباره پیوند فریگیس و زال و رودابه آمده و بخش مهمی را به خود اختصاص داده است.)
در تصویری که از برگه 84 شاهنامه شاه طهماسبی منسوب به محمد قدیمی نمایش داده شد در آن بر تخت نشستن فریدون بر تخت پادشاهی و آیین نثار و گوهر افشانی بر او توسط فرشتگان به تصویر کشیده شده است. آنچه در این تصویر در خور توجه است این است که چگونه نگارگر توانسته داد و دهش را به نمایش بگذارد. فرشتگان در آسمان ناظر بر تخت نشستن پادشاهی دادگر هستند که بنا بر گفته فردوسی دارای داد و دهش است و این داد و دهش را با انجام کار خیر کسب کرده و ان امر را دستورالعملی برای همگان می داند.

فریدون فرخ فرشته نبود / زمشک و ز عنبر سرشته نبود
به داد و دهش یافت این نیکویی/ تو داد و دهش کن فریدون تویی

ایشان در رابطه با رنگ و هنر نگارگری اشاره داشتند که که در و جواهر و تکرار آن در نثار بخشی و تجلی آن در تصاویر و نگاره ها به غنای رنگ و در آمیختن آنها کمک کرده است.
هم چنین ایشان نگاره هایی در باب آثاری به جز شاهنامه چون خسرو و شیرین نظامی و نثار بخشی کنیزکان به شیرین و ... نشان داده و درباره آن سخن راندند.
آخرین نمونه نگاره ای که ایشان درباره آن صحبت کردند نگاره ای در باب عروسی زال و رودابه بود که صحنه استقبال سیمین دخت از سام و زال را نشان میداد که همراه با نثار در و جواهر بود.
در ادامه آقای دکتر هراتی درباب کتاب آرایی و مصور سازی به معرفی شاهنامه ای متعلق با سال 1000 ه.ق ( دوره صفویه) همراه با نمایش تصاویر آن پرداختند. این نسخه خطی در زمان انتقال پایتخت از قزوین به اصفهان در زمان شاه عباس توسط مولانا قوام الدین شیرازی نوشته شده است. امروز این نسخه در موزه رضا عباسی نگه داری می شود و بجز صفحات اول باقیِ آن سالم مانده است.
بنا بر گفته آقای دکتر هراتی از زمان قوام الدین تا کنون 27 تا 29 نسخه شاهنامه شناخته شده که برخی گمنام هستند و در موزه های دنیا پراکنده می باشند. قدیمی ترین نسخه، خمسه نظامی متعلق به 950 ه.ق است و 50 سال با شاهنامه مورد بحث تفاوت زمانی دارد.
قطع این شاهنامه 5/28 * 5/48 است که با شاهنامه شاه طهماسبی با قطع 32 * 5/47 برابری میکند. تمامی صفحات آن جدول بندی گردیده، صفحات دارای پیشانی مکلّل هستند ( واژه مکلّل از کلیل به معنای منحنی گرفته شده که نشان پارس ها و پیشانی بندی است که آنها به سر می بستند. همچنین ایشان درباره سرلوحه شاهنامه و طرح های اسلیمی و خاص آن که متعلق به مکتب هرات است توضیحاتی دادند که به دلیل نداشتن تصویر از بازگویی آن صرف نظر می شود. کتابت این شاهنامه به صورت 4 ستونی است، نوشته ها دندانی است و بین السطور زراندود شده است. در پایانِ شاهنامه نیز چلیپای موربی می باشد که ترکیب آنها جناقی است.
در ادامه ایشان درباره نگاره های گوناگون این شاهنامه که در باره داستان های شاهنامه و بعضا خودِ فردوسی است، صحبت کردند.
یکی از این نگارگری ها متعلق به پادشاهی کیومرث و آیین پلنگینه پوشی است. پلنگیه پوششی از پوست پلنگ است که بزرگان و بهادران و امیران شایستگی آن را پیدا می کنند.
نکته بارزی که در این نگاره مورد توجه هنرمند بوده است این است که بارگاه کیومرث پر از عدل و داد است. چنانچه همه ی حیوانات در بارگاه در کنار یکدیگر قرار دارند. بر طبق تاریخ طبری ماکیان و اسبان برای اولین بار در زمان کیومرث اهلی شدند.
این نشان می دهد اهلی کردن و شفقت به حیوانات به ویژه تربیت اسب ها هنری است که در گذشته در ایران بیش از همه جا مورد توجه بوده است و امروزه مورد غفلت واقع شده است و اسب های اروپایی و مجاری جانشین این اسب ها شده اند.

در ادامه آقای دکتر شریف زاده در باب نسخه شاه اسماعیل دوم از مکتب قزوین سخنرانی ایراد نمودند.
در این که شاهنامه چگونه و در چه زمانی به نگارش در آمده و نگاره هایی در باب داستان های آن به تصویر کشیده شده، مباحث مختلفی وجود دارد. قدیمی ترین نسخه تاریخ دار که تا کنون معرفی شده است نسخه سال 675 موزه ی بریتانیا است؛ پس از آن نسخه 705 سال قاهره به نگارش در آمد که در دارالکتب قاهره نگهداری می شود. اولین نسخه مصور تاریخ دار مربوط به سال 731 ه.ق است که دارای 227 صفحه و 89 مجلس است، خوشنویس این شاهنامه حسن ابن علی ابن حسین بهمنی است. این نسخه از مهم ترین نسخ مربوط به دوره ی ایلخانی است؛ پس از آن نسخه سال 733 در مکتب شیراز توسط عبدالرحمن ابن احمد ابن ظهیر در 361 صفحه و 49 مجلس به نگارش در آمده و اکنون در کتابخانه سانتیکف نگه داری می شود.
هم چنین ایشان اشاره داشتند که شاهنامه شاه اسماعیل دوم نیز مانند بسیاری از نسخ قدیمی به حراج گذاشته شده و توسط دموت دلال فرانسوی برگ برگ به فروش رسیده است.
نکته ی در خور توجه این است که با توجه به اینکه پس از سروده شدن شاهنامه در هر دوره ای سعی شد تا این اثر ارزشمند به نگارش در بیاید ( توسط حکام) ما با بررسی این آثار میتوانیم سیر تحول هنر نگارگری را طی ادوار گوناگون بررسی کنیم. در دوره ی صفویه نیز شاهد تهیه شاهنامه های بسیاری هستیم که مشهورترین آنها شاهنامه شاه طهماسب است که نگارش آن از زمان شاه اسماعیل آغاز شده و در دوره شاه طهماسب به پایان می رسد و امروزه در موزه ی هنر های معاصر نگه داری می شود.
از کارهای مهمی که شاه اسماعیل دوم در طی حکومت کوتاه یکساله خود در سال 984 هجری انجام می دهد گرد هم آوری هنرمندان، آثار آنها و نگارش شاهنامه شاه اسماعیل دوم است.این شاهنامه در سال 1912 م در موزه هنرهای تزیینی توسط دموت برای نخستین بار به نمایش در می آید و پس از آن در سال 1930 این اثر دوباره پراکنده شده و در اختیار مجموعه داران خصوصی قرار گرفت. پروفسور رابینسون این کتاب را با 53 نگاره و در خط نستعلیق معرفی میکند که ابعاد آن 46 * 31.5 است و 12 نگاره ی آن در موزه رضا عباسی نگه داری می شود.
سپس ایشان به صورت اجمالی به ارایه تصاویری از این 12 نگاره و معرفی آنها پرداختند.

در ادامه از آقای دکتر عزیز الله جوینی دعوت شد تا درباره شاهنامه و انطباق آن با سنگ نگاره های تخت جمشید سخنرانی کنند.
ایشان در ابتدا توضیحاتی در باره نسخه فلورانس و نحوه شناخته شدن آن، که توسط ایشان صورت پذیرفته و چاپ شد، ارایه دادند.
در ادامه ایشان اشاره کردند آن چه امروز به نام تخت جمشید شناخته شده است متعلق به جمشید نیست و در زمان داریوش اول بنا گشته است، چنان که فاصله زمانی دوره جمشید و داریوش زیاد است و در دوره جمشید حتی مصالحی چون آجر وجود نداشته است و ساخت سنگ هایی چنین هندسی و ساییده شده به زمان وی منسوب نیست.
سپس ایشان در باره ریشه کلماتی چون تهمیمه، تهمینه و ..... صحت و سقم هریک در شاهنامه سخن راندند.
درباره واژه تهمیمه چنین می توان اشاره داشت که:
چنین داد پاسخ که تهمیمه ام / تو گفتی که از غم به دو نیمه ام
با توجه به قافیه ی این بیت می توان به این نتیجه رسید که واژه ی تهمیمه درست است نه تهمینه، و این مساله ای است که هیچ یک از ادبا بدان توجه تکرده اند. واژه ی تهمیمه در نسخه فلورانس در سه جا به همین صورت آمده است:

چو خندان شد و چهره شاداب کرد/ ورا نام تهمیمه سهراب کرد
.....
درباره ریشه این کلمه: تهمینه به معنای درشت است و درباره زن استفاده این صفت در ادبیات درست نیست، چرا که همه جا از میان باریک بودن زن سخن رانده اند؛ اما تهمیمه به معنای دختر آفتاب است که نیروی خویش را از آفتاب گرفته است. همانگونه که جمشید به معنای فرزند خورشید است.
همچنین به ریشه کلماتی چون جلیر، فرنگیس و ... اشاره شد.( فریگیس صحیح است: فری ( زیبا) + موی= خوش موی ، در حالی که فرنگیس معنا ندارد.).
نکته جالب دیگری درباره آن سخن رفت این است که بر طبق اسنادی چون اثر بنداری اصفهانی که در سال 620 ه.ق شاهنامه را به زبان عربی برگردانده و همچنین نگاره های تخت جمشید این گونه دریافته می شود که شکل صلیب شکسته اصالتا برای ایرانیان بوده و از زمان کیکاوس تا دوره خسرو پرویز نشانه شاهان ایرانی بوده است. (بر روی پارچه حریری شکل صلیب را سنگدوزی کرده و بر روی اماری دختران و همسران شاه نصب می کردند تا مردم بدانند که این اماری متعلق به خانواده شاه است.). همچنین می توان درباره آن در فرهنگ دهخدا جستجو نمود. ولی متاسفانه پس از حمله اسکندر و اعراب فراموش شده و بعد از مدتی به اروپا انتقال یافته است. همچنین نشان شاهین زرینتوسط کوروش به عنوان سمبل فتوحات انتخاب شده است. این نشان در سنگ نگاره ای از تخت جمشید یافت شده و امروزه توسط ایران شناسان به موزه ی لندن انتقال پیدا کرده است. در این سنگ نگاره می بینیم که شاهین بال های خود را باز کرده و سربازان در زیر آن قرار گرفته اند و نیروی خود را از این سمبل می گیرند. در حالیکه امروزه در اروپا ( از جمله کشور لهستان) این نشان استفاده می شود.
پس از سخنرانی اساتید در پایان همایش از حضار برای بازدید از 30 اثر تصویری از شاهنامه، به یاد سی سال رنج فردوسی در سرودن شاهنامه، که توسط هنرمندان نگارگر در فرهنگستان هنر تهیه شده بود دعوت به عمل آمد.

خدابا چنان کن سرانجام کار / تو خشنود باشی و ما رستگار

خليج فارس

2009-05-09T03:13:00.000-07:00

محسن محمودي ( آزاد قلم )

اي آب نيلگون و گهر بار كشورم

اي آخرين پناهم و مأوا و سنگرم

امواج تو تلاطم عشق است دردلم

اي عشق پر تلاطم و موج شناورم

ما خون خويش دردل جام تو كرده ايم

تا شهد عشق جمله بريزي به ساغرم

صد جان فداي شوكت نام تو گشته است

اي جان فداي همت يار دلاورم

آواز عاشقانه بخوان اي خليج عشق

اين جمله بود ذكر شهيدان لشكرم

آنان كه خون خويش به كام توكرده اند

حكم خليج فارس به نام تو كرده اند

از آن زمان كه نقشه ايران كشيده شد

نام ونشان كشور شيران كشيده شد

هر قطعه را فضايي و نامي نهاده اند

نقش تو هم خليج دليران كشيده شد

شكل ترا به گونه ي يك تاج بسته اند

تاج وطن ز حكمت پيران كشيده شد

اين قطعه هم بنام وطن شد خليج فارس

اين نقشه ها به حكم اميران كشيده شد

گلبا نگ عشق از دل ميهن ترانه زد

فرياد شوق از دل ايران كشيده شد

آنان كه خون خويش به كام توكرده اند

حكم خليج فارس به نام تو كرده اند

ياران نظر كنيد بر اين آب نيلگون

كزخون عاشقان وطن گشته غرق خون

امواج بي امان كه بپيچد درون آب

هر موج سهمگين كه بر آيد ز اندرون

فرياد موج هاي بلند خليج عشق

آن غرشي كه مي جهد ازقلب آن برون

آن نعره هاي محكم مردان سينه چا ك

فرياد داد خواهي عاشقا ن بيستون

پيچد در آسمان همه يك سو و يك صد ا

چون ضربتي كه دولت دشمن كند نگون

آنان كه خون خويش به كام تو كرده اند

حكم خليج فارس به نام تو كرده اند

مردان كشورم همه در راه اين وطن

از جسم خود گذشته و از جان خويشتن

در راه اعتلاي چنين خاك لاله گون

صد جان فدا نموده به پيكار تن به تن

از خاك پاك ميهن و آب خليج فارس

كوتاه شده دو دست طمع كار اهرمن

تا مرد جنگ باشد و ياران جان به كف

پيروز و جاودانه بماند سراي من

سركن سرود عشق كه ماند به يادگار

ازعاشقان ترانه و ازشاعران سخن

آنان كه خون خويش به كام تو كرده اند

حكم خليج فارس به نام تو كرده اند

دوشيزه گان ما همه هشيار و بي قرار

مانند مرد جنگ به ميدان كاروزار

از جان خود گذشته وبا عشق اين ديار

يورش برند برسردشمن عقاب وار

هم چون طناب داربه پيچند وقت جنگ

حلقوم دشمنان به دو گيسوي تابدار

نازم بر اين وطن كه زنا نش ز اقتدار

جان مي دهند در ره ميهن به افتخار

خواندم سرود عشق به نام خليج فارس

با آن ترانه اي كه بماند به يادگار

آنان كه خون خويش به كام تو كرده اند

حكم خليج فارس به نام تو كر ده اند

امشب بخوان كه كشورجانان سراي ماست

اين دشت لاله گون خراسان سراي ماست

آن رود پر تلاطم و اين خاك پر گهر

كارون پرصلابت و كرمان سراي ماست

از سرزمين رستم و دريا چه خزر

تا خاك سرخ بانه و مهران سراي ماست

از كوه بيستون و دماوند پر غرور

تا خطه سهند و سپاها ن سراي ما ست

مجموع اين وطن همه يك خانه بيش نيست

امشب بخوان كه خانه ايران سراي ما ست

آنان كه خون خويش به كام تو كرده اند

حكم خليج فارس به نام تو كرده اند

اي دل بخوان ترانه به نام خليج فارس

گلبا نگ عاشقانه به نام خليج فارس

سركن سرود عشق و بزن ساز عاشقي

با چنگ و با چغانه به نام خليج فارس

ما دل سپرده ايم بر اين آب نيلگون

اين لولوي زمانه به نام خليج فارس

سر مي دهيم وبر كف دشمن نمي دهيم

اين جام بي كرانه به نام خليج فارس

اي دل بخوان چو شاعر آزاد اين وطن

اشعار جاودانه به نام خليج فارس

آنان كه خون خويش به كام تو كرده اند

حكم خليج فارس به نام تو كرده اند

بازدید از نمایشگاه آیین و فرهنگ زرتشتی

2009-04-21T05:57:00.000-07:00

نمایشگاه آیین و فرهنگ زرتشتی از 22 لغایت 29 در فرهنگسرای ملل بوستان قیطریه در تهران برگزار شد و من صبح روز 28 فروردین از این نمایشگاه بازدید کردم. من که از قبل خودم را برای یک نمایشگاه بسیار بزرگ آماده کرده بودم، برخلاف تصورم با نمایشگاه بسیار کوچکی روبه رو شدم، ولی پس از بازدید از کلیت آن خوشم آمد و لذت بردم. بخش بیشتر نمایشگاه به سفره هایی اختصاص یافته بود که زرتشتیان طی مراسم گوناگون آن را می گسترانند. شامل ، سفره گاهان بار، خوان نوروزی، سدره پوشی، سفره گواه ( ویژه ی مراسم ازدواج مانند سفره عقد مسلمانان). در تمام این سفره ها نمادهایی قرار گرفته بودند که هریک نشان گر حقیقتی نیک بودند. برای نمونه نخ و سوزن در سفره گاهنبار نمادی است از اینکه زن و شوهر شکاف های زندگی را با نخ و سوزن مینوی که همانا گذشت، علاقه و منطق است، از بین ببرند. آب که در تمامی سفره ها در ظرفی فلزی قرار داشت نمادی است از اینکه انسان باید مانند آب آگاهی ها و دانش را در خود حل کند و بسیاری از نکات دیگر که راهنمایان حاضر در نمایشگاه آن ها را با گشاده رویی و شکیبایی برای بازدید کنندگان شرح میدادند و در ادامه به آن ها اشاره خواهد شد.
همجنین در نمایشگاه غرفه ای جهت فروش کتبی درباره آیین زرتشت و فرهنگ ایران باستان اختصاص یافته بود و آثار ارزنده ای را عرضه می کرد. از دیگر موارد در خور توجه تابلوهایی بود که مراسم گوناگون ایران باستان و زرتشتیان از جمله جشن های شناخته شده ای چون جشن سده، جشن فروردینگان، آیین سدره پوشی، جشن نوزوتی ( موبد شدن) و ....و همچنین آرامگاه ها و زیارتگاه های مختلف که عمدتا به شاهزادگان ساسانی که پس از حمله اعراب به نقاط گوناگون پناهنده شده بودند تعلق داشت، را نشان می داد.

فرهنگسرای ملل در بوستان قیطریه

سفره گاهان بار

سفره گاهان بار در 6 گاهنبار سال انداخته می شود. افزون بر سمبل های امشاسپندان مواردی که بر سفره گاهان بار داریم عبارتند از: لرک (نوعی خشکبار شامل هفت نوع میوه) که بر اساس محصول و چهره هر فصل متفاوت است. کماج، نان سورگ (از آرد سفید و آب تهیه می شود، بر روی دست که تا آرنج به روغن آغشته است پهن می شود و سپس در روغن تا زمان طلایی شدن سرخ می گردد) و میوه که به نشانه نعمت های خداوند و امشاسپند سپندارمذ به منظور پذیرایی پس از مراسم بر سر سفره گذاشته می شود. شاخه های مورد و سرو که سبز هستند به نشانه ی امرداد امشاسپند و جاودانگی و سیر و سداب که خاصیت ضد عفونی دارد، به خاطر بویش و به باور گذشتگان برای فراخوانی روح در گذشتگان بر سر سفره گذاشته می شود.

آیینه زرتشت و اوستا که بر سر تمامی سفره های زرتشتیان قرار دارد.

البته من نام دقیق این سفره را فراموش کردم ولی سفره ای است که به یادبود درگذشتگان متعلق است. حلوای سیاه و حلوای سفید در کنار یکدیگر برروی سفره گذاشته میشود، ظرفی از نبات و قهوه به نشان این که تلخی و شیرینی زندگی در کنار یکدیگر قرار دارد. در مراسم در گذشتگان بر خلاف سفره های شادی بر روی نان شکر پاشیده نمی شود. در خور توجه است که شیون و گریه در یادبود درگذشتگان به دلیل باور به جاودانگی زندگی جایگاه چندانی ندارد.

سفره گواه

سفره گواه ویژه ی مراسم شادی و ازدواج است ( مانند سفره عقد مسلمانان). مواردی که در سفره گواه می بینیم بدین قرار است: کشتی که نشان زرتشتی بودن زن و مرد است. قیچی که شامل دو تیغه است و زمانی که برش ایجاد می کند دو تیغه همگام و همراه با هم کار میکنند، عروس و داماد هم از روز پیوندشان مانند دو تیغه قیچی به هم پیوسته اند و برای برش در کارها و موفقیت در زندگی باید باهم همگام و همدل و یک زبان باشند. نخ و سوزن که اسباب رفوگری است به زن و شوهر پیام می دهد که هرگاه بین آن ها اختلافی پیش آمد از نخ و سوزن مینوی که همان از خودگذشتگی و به کار بردن منطق و عشق و علاقه است بهره برده و آن را چنان درز بگیرند که اثری از آن نماند و عمیق تر نگردد. بد نیست این جا یک شعر را هم خودم اضافه کنم:

سوزنی از پیوندو نخی از پیمان

بدهیدم که بدوزم همه فاصله ها را با شوق

تا دگر فاصله ای یافت نگردد به جهان

تخم مرغ به دلیل پرورش نطفه در درون خود سمبلی از حقوق والدین بر فرزندان است و والدین عروس و داماد پس از مراسم آن ها را به دیوار زده یا به سمت دیگر دیوار می اندازند، بدین مفهوم که پدر عروس و داماد از این پس تنها نقش مشاور را برای آن ها بازی می کنند و در امور آن ها دخالت نمی کنند. انار سکه زده شده که انار نماد پرورش فرزندان شایسته و با توجه به دانه های بسیارش نماد خیر و برکت است و سکه نماد خیر و برکت ( درآمد فراوان و حلال) و شهریور امشاسپند است. قند سبز به نیت شیرین کامی و سبزبختی و دیر زیوی است. دستمال سبز برای سبزی و شگون آن بر سر سفره گذاشته می شود. دو لاله به مفهوم روشنای، شادکامی و آرزوی روزهای خوش است. ( آتش روشنایی نماد اردیبهشت امشاسپند است). آویشن نیز در سفره قرار دارد و موبد با خواندن تندرستی آن را بر شانه ی عروس و داماد می ریزد. کلاه سبز را داماد هنگام سرایش اوستا بر سر می گذارد. رنگ سبز در آیین زرتشتی نشان زندگی، بالندگی، سرسبزی و سپندارمذ امشاسپند است. سنجد و آویشن نیز در برخی مراسم شادی مثل گواه و سدره پوشی به مفهوم آرزوی طول و عمر و پرباری زندگی به هم پیشکش می شود.

سفره سدره پوشی

عدد هفت عددی پسندیده و برگزیده در فرهنگ ایرانی و زرتشتی است. گروهی بر این باورند که در دوره ساسانیان بشقاب های نقش داری از چین به ایران آورده اند که به تدریج به نام آن سرزمین ( چینی) نام گرفته اند و واژه چینی بعدها به سینی تبدیل شده است. در جشن نوروز میوه ها و خوراکی های دیگر را در هفت سینی می گذاردند و بر سر سفره ی نوروز می چیدند و آن را هفت چینی با هفت سینی می گفتند که بعد ها در طول زوملن به هفت سین تبدیل شده است. گروهی نیز بر این گمانند که هفت چین بوده است؛ یعنی هفت نوع چیدنی از درخت که بعدها به هفت سین تبدیل شده است. بر طبق نوشتار راهنمای این نمایشگاه، این روایت که در گذشته هفت شین بوده و بعدها به هفت سین تغییر یافته است درست نیست، زیرا زیرا هفت شین شیرینی و شراب و ... عربی بوده و در گذشته به این نام خوانده نمی شده است.
و آنچه امروزه زرتشتیان در سفره هفت سین از آن بهره می برند: سفره سفید یا سبز را که نماد امشاسپندان سپندارمذ است می گسترانند. آتش افروزان با کندر، چوب، سندل ئ سایر مواد خوشبو کننده یا نوعی روشنایی که نماد اردیبهشت امشاسپندان است. آب پاک نشان خورداد امشاسپندان، جامی از شیر یا ظرفی از فراورده های آن به یاد وهمن امشاسپندان، سه سبزه به نماد اندیشه نیک، گفتار نیک و کردار نیک که رنگ سبز آن رنگ ملی ایرانیان و نماد امرداد امشاسپندان است، سنجد که نماد زایش و باروری گیاهان توسط فرورهاست. سنجد نشان عشق و دلدادگی، سماق چاشنی زندگی، سیر و سرکه برای گند زدایی و پاکیزگی، سیب سرخ نماد زایش و باروری، سکه نمادی از شهریور امشاسپند، کتاب اوستا، آینه و نان و پنیر و سبزی و نقل و شیرینی و آجیل که همگی نمادی از فراوانی و شادی هستند.
به تصویب انجمن موبدان، از آنجا که ماهی سرخ جزء اقلام سفره ی هفت سین نبوده امروز نیز از آن استفاده نمی شود

لباس ستنی بانوان زرتشتی

کلاه و شال سبز که داماد در مراسم ازدواج در هنگام سرایش اوستا می پوشد.

جشن نوزوتی

تصویری از جشن نوزوتی ( جشم موبد شدن) همراه با نوشتاری در باب آن

شرح زیر تصویر: شخصی را که به تازگی زوت گشته نوزوت می نامند. زوت نامی است که به پیشوایان بزرگ مزدیستی می دهند. (زوت یکی از هشت تن موبدی است که در ایران باستان آیین مذهبی را به انجام می رساندند). در آیین نوزوتی نوزوت شونده لباسی سپید بر تن دارد و نوزوت پس از این آیین و گذراندن آزمون های بسیار دشوار پیش از این آیین که از سوی انجمن موبدان انجام می گیرد به درجه ی موبدی می رسد.

زیارتگاه پیر هریشت

زیارتگاه پیر هریشت در نود کیلومتری یزد و 14 کیلومتری روستای شریف آباد( در شمال یزد) قرار دارد. به باور زرتشتیان پناهگاه دختر یزدگرد به نام مروارید که او را گوهر بانو نیز گفته اند. آورده اند وی بر کودکی نمایان شد و به او گفت از پدرش بخواهد تا پیر هریشت را بنیان گذارد. روزهای زیارت پیر هریشت به مدت 5 روز از هفتم (امرداد) تا یازدهم (خور) فروردین است.

زیارتگاه پیر بانو

زیارتگاه پیر بانو ( پارس بانو) در دامنه ی کوهی نزدیک شهر عقدا در 113 کیلومتری شمال غرب شهر یزد در محلی به نام ارجو واقع است. به باور زرتشتیان شهبانو به نام خاتون بانو در این مکان پناهنده شده است و در خواب نابینایی نمایان شده، پس از شفای چشمان او از او می خواهد پیربانو را بنا نهد. روزهای ویژه ی زیارت به مدت 5 روز از 13 (مهر ) تا 17 (ورهرام) تیر ماه است.

زیارتگاه پیر نارکی

زیارتگاه پیر نارکی در 58 کيلومتري جنوب شرقي شهر يزد بر دامنه‌ي کوه غربي بلندي به نام تجنک نزديک دره زنجير و يا در نزديکي تفت از دره گيگون قرار دارد. برپايه‌ي روايت‌ها، عروس فرمانروای پارس به نام نازبانو در اين مکان مقدس ناپديد شده است. ناز بانو بر بيابانگردي روشن بين نمايان شده و او را فرمان به بنياد پير نارکي مي‌دهد. روزهای زیارت از 12 (مهر) تا 16 (ورهرام) امرداد ماه به مدت 5 روز است.

زیارتگاه ستی پیر

زیارتگاه ستی پیر در نزدیکی مریم آباد یزد قرار دارد. به باور زرتشتیان پناهگاه مادر شاهزادگان ساسانی بوده است. در گذشته زمان زیارت در بیست و چهارم خرداد برابر با روز اشتاد از ماه خورداد باستانی بوده است ، ولی امروز زرتشتیان اشتاد ایزد هرماه در این زیارتگاه گرد هم می آیند و به نیایش اهورامزدا می پردازند.

زیارتگاه پیر نارستانه

زیارتگاه پیر نارستانه در سی و یک کیلومتری شرق یزد واقع است. این زیارتگاه در داخل دره ای واقع شده است که سه طرف آن را کوه پوشانده است و در 30 کیلومتری شرق یزد قرار دارد . مراسم این نیایشگاه از روزهای 2 تا 6 تیر ماه برگزار می شود که برابر است با سپندارمذ روز تا آذر روز از تیر ماه . چشمه ای زیبا نیز در کنار این نیاشگاه قرار دارد که آب آن از بارندگی تامین می شود . بسیاری از ایرانیان بر این باور هستند که این مکان آرامگاه شاهنشاه اردشیر ساسانی بنیانگذار سلسله ساسانیان است که به اردشیر پاپکان شناخته می شود . مردم در این روز در این مکان حاضر می شوند و به روان انوشه نیاکان ایران و جانباختگان راه میهن و بزرگان از دینا رفته ایران درود می فرستند. ( تارنمای http://www.zoroastriannews.com/)

درخت سرو

درخت سرو یکی از گیاهان مورد توجه فرهنگ ایرانی و زرتشتی است. سرو ازدرختان بومی ایرانیان است و از دیدگاه های گوناگون، دارای بار نمادین و باروری است.
نخست این که این گونه ی گیاهی بسیار عمر می کندو نمونه های بسیاری از این درختان چند هزارساله در ایران یافت می شود. این گونه ای از قدرت الهی و جادانگی زندگی و آفرینش را به یاد ایرانیان می آورد.
دوم اینکه این گیاه همیشه سبز است و این باز تداوم زندگی و مقاومت وپایداری را به یاد می آورد.
سوم، شکل ان است که همانگونه که در ادبیات نیز مورد توجه بوده است، نماد ایستادگی، راست قامتی و سرافرازی است و قامت یار به سرو تشبیه شده است.
چهارم این که سرو در هنر ایرانی تبدیل به بته جقه شده است که نمادی از فروتنی و همچنین انعطاف پذیری ایرانیان در برابر مشکلات و دشواری های زمانه است و می گوید ایرانیان در زمان فشار، از خود نرمش نشان داده و پایدار می مانند.

دخمه (برج خاموشان)

دخمه سازه ای است به مانند یک برج کوچک که بر بالای تپه یا کوهی خارج از هر منطقه مسکونی ساخته می شده است. در دوران هایی از تاریخ ایرانیان جسد درگذشتگان و کشته شدگان را در این سازه ها می گذاشتند تا از میان بروند. به زبان دیگر این سازه ها گونه ای از گورستان بوده است.
در نگاه ایرانیان باستان، تن یا جسم انسان باید پس از مرگ به طبیعت برگردد و در خدمت طبیعت و جهان آفرینش قرار گیرد. از همین روی ایرانیان هیچ گاه جسد را مومیایی نمی کنند و نمی سوزانند. زیرا این کارها جلوی تجزیه سریع جسد را میگیرد و بازگشت آن به طبیعت را به تاخیر می اندازد.
این روش دفن اجساد قابلیت فنی و فرهنگی داشته است و تا چند دهه پیش کاربرد داشته است. به دلیل دوری دخمه ها از شهرها، بیماری های مردگان به شهر ها وارد نمی شده است. همچنین افراد صرف نظر از جایگاه مالی و اجتماعی در زندگی، به طور یکسان دفن می شوند.
اما امروز روش دفن زرتشتیان دفن در خاک است. زیرا شهر ها و روستاها بسیار گسترش پیدا کرده است و دیگر آن الزامات بهداشتی قابل اجرا نیست.

تصاویری دیگر

اشو زرتشت

فروش کتب و محصولاتی فرهنگی در باب آیین زرتشتی و ایران باستان
سدره پوشی آیینی است که در آن فرد زرتشتی زاده با پوشیدن سدره و بستن کشتی خود را پیرو دین زرتشتی معرفی میکند و نشان می دهد که با اختیار خود و اندیشه و آگاهی کافی دین خویش را برگزیده است، در آیین سدره پوشی که خانواده فرد و میهمانانی حضور دارند موبد کشتی را بر روی سدره بر تن فرد می پوشاند. این آیین در زمان 15 سالگی فرد برگزار می شود.
سدره پیراهنی سفید و بدون آستین است که از 9 بخش که نمادی از 9 اصل دینی زرتشتیان است تشکیل شده است. 9 اصل دین زرتشتی عبارت است از: یکتایی خداوند، پیامبری اشوزرتشت، به کار بستن اندیشه، گفتار و کردار نیک، باور به اشا ( هنجار آفرینش)، باور به جاودانگی روان، باور به فرشگرد ( جهان آخرت)، باور به گوهر آدمی و آزاد آفریده شدن او، باور به امشاسپندان، باور به نیکو کاری، باور به مقدس بودن چهار آخشیج.
کشتی، کمر بند پیمان دین، ریسمانی تشکیل شده از72 نخ است که از پشم گوسفند بافته شده است. 72 نمادِ 72 بخش یسنا ( یکی از بخش های اوستا) است و این 72 نخ به 6 دسته 12 تایی تقسیم می شود. 6 نمادِ 6 نوبت گاهنبار سالانه و 12 نماد 12 ماه سال است. کشتی 3 بار دور کمر فرد زرتشتی می چرخد که نماد اندیشه ی نیک، گفتار نیک و کرداد نیک است.
سفره سدره پوشی: بر سر سفره نماد های امشاسپندان را خواهیم داشت. حداقل آن چه که نیاز است شامل: سفره سفید که بر روی آن بشقابی از آویشن و برنج قرار دارد و در هنگام خواندن تندرستی بر روی شانه های فرد سدره پوش ریخته می شود. برنج نماد برکت و آویشن نماد سرسبزی، خرمی و ارزوی طول عمر است. کشتی باز نشده که توسط موبد در زمان اجرای مراسم بر کمر فرد سدره پوش بسته میشود.چراغ روغنی یا لاله های شمع دار روشن، سینی لرک مخلوط با شیرینی سفید، گلدان گل و سرو، گلاب خوش بو کننده و آیینه نماد روشنی همراه با عکس اشو زرتشت.

سفره هفت سین یا خوان نوروزینان خانگی، سیرگ و نان کماج

به امید حرکت های زیبا و شایسته ی دیگر در جهت باز زنده کردن آیین های کهن ایران زمین